پیشنهاداتی برای توسعه لجستیک در ایران

یکی از مهمترین و ارزشمندترین داراییهای نامشهودی که عموما در اختیار دولتها قرار دارد، »موقعیت استراتژیک کشور« است. که البته هر دولتی از این موهبت و ثروت بهرهمند نیست، همانطور که همه دولتها از ثروت نفت نصیبی نمیبرند. این دارایی پرارزش به خصوص برای دولت ایران که در موقعیتی استراتژیک و ژئوکونومیک استثنایی واقع شده است صدچندان است. لجستیک تجاری به عنوان کاراترین و بهترین روش بهرهبرداری و مولدسازی دارایی »موقعیت استراتژیک کشور« شناخته میشود که کشورهایی همچون امارات، ترکیه، قطر، عمان و سنگاپور در همسایگیمان به خوبی اهمیت آن را درک کردهاند و از آن بیش از دارایی نفتی ما در حال بهره بردن هستند. ضمن اینکه لجستیک به عنوان پشتیبان فعالیتهای تجاری- تولیدی، نقش حیاتی را در تحقق رشد اقتصادی هر کشوری ایفاء میکند. امروزه هزینههای لجستیکی به طور متوسط بیش از 52 درصد قیمت تمامشده محصوالت را به خود اختصاص میدهد. از همین رو، لجستیک به عنوان یکی از »محورهای رشد و توسعه اقتصادی« کشورها مورد توجه قرار گرفته است. سهم خدمات از GDP در کشورهای پیشرفته به نحو چشمگیری طی یکی دو دهه اخیر افزایش یافته است؛ به نحویکه اکنون در هنگکنگ، خدمات 5522 درصد از GDP آن را شکل میدهد و سهم درآمد لجستیک تجاری از GDP هنگکنگ حدود 52 درصد است؛ یعنی یک شهر-کشور به وسعت تهران، سالیانه بالغ بر 32 میلیارد دالر درآمد از محل فعالیتهای لجستیکی دارد. امروزه، تجارت در قالب زنجیره های تامین جهانی که به وسیله شرکتهای چندملیتی انجام می گیرد، 38 درصد از کل تجارتجهانی رادربرمیگیرد. ضمن اینکه امتزاج و نقشآفرینی کسبوکارهای ایرانی در اقتصاد و تجارت سایر کشورها و زنجیرههای تامین جهانی بسیار کاراتر و موثرتر از سیاستهای خودکفایی و تبدیل کردن ایران به جزیرهای بینیاز از تعامالت جهانی است. اما متاسفانه بیشترین حضور ایران و بنگاههای ایرانی، غالبا در حلقه ابتدایی )صادرات کاالی خام( یا حلقه انتهایی )فروش محصوالت نهایی در بازارهای ایران( زنجیرههای تامین جهانی است که به واقع نمیتوان آن را به عنوان حضور بنگاههای تولیدی و خدماتی کشور در زنجیرههای تامین جهانی تلقی کرد. حضور بنگاههای تولیدی و خدماتی کشور در زنجیرههای تامین جهانی، یعنی حضور در حلقههای میانی زنجیره تامین و برعهده داشتن بخشی از تولید با ارزش افزوده. هرچند ایران دارای موقعیت استراتژیک و ژئوکونومیک استثنایی است؛ اما نکته مهم این است که نعمت خدادای موقعیت لجستیکی و ترانزیتی ایران، جاودان نخواهد بود و در صورت ادامه فرصتسوزیها و تعارضات داخلی در حوزه ترانزیت و از سویی برقرار شدن امنیت و ثبات نسبی در کشورهای همسایه )هچون عراق، سوریه و افغانستان(، دچار مشیت الهی در کفران نعمت خواهیم شد: )شکر نعمت، نعمتت افزون کند؛ کفر نعمت از کفت بیرون کند؛(. متاسفانه تحریمها و بیثباتی و ضعف کشور در مناسبات و ارتباطات بینالمللی، ضربهای مهلک بر »موقعیت استراتژیک ایران« وارد کرده است و بعید نیست که با ادامه روند موجود، دست نسلهای آینده این سرزمین از این ثروت باارزشتر از نفت، کوتاه گردد و چه پاسخی برای این بیتدبیریها در از دست دادن موقعیت استراتژیک ایران خواهیم داشت؟! همچون بخش تولید کشور، ما در حوزه خدمات لجستیک تجاری نیز دچار پدیده خامفروشی هستیم! ترانزیت به مثابه خامفروشی در خدمات لجستیک تجاری میباشد! در حالیکه سهم لجستیک در تجارت به طور متوسط حدود %52 ارزش کاال است؛ ترانزیت )که یکی از اجزای لجستیک تجاری است( در بهترین حالت درآمدی کمتر از %5 ارزش کاال را برای یک کشور به همراه دارد. لجستیک مقوله ای فرابخشی و چندوجهی است که وزارت راه و شهرسازی )سازمان راهداری، شرکت راهآهن، سازمان بنادر، شرکت توسعه زیرساخت، شرکت فرودگاهها، سازمان هواپیمایی(، وزارت صنعت، معدن و تجارت )شرکت بازرگانی دولتی ایران، معاونت بازرگانی داخلی، سازمان توسعه تجارت، سازمان شهرکهای صنعتی، سازمان گسترش و نوسازی(، وزارت امور اقتصادی و دارایی )گمرک، انبارهای عمومی(، وزارت ارتباطات )شرکت ملی پست(، وزارت جهاد کشاورزی )شرکت پشتیبانی امور دام(، وزارت کشور )استانداریها و دفتر حملونقل(، سازمان برنامه )آمایش سرزمین( در آن دخیل هستند. الزم به یادآوری است که ریاست محترم جمهوری اسالمی ایران در 2251/25/82 خطاب به دکتر نهاوندیان دستور دادند که کارگروهی مرکب از وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت راه و شهرسازی و وزارت امور اقتصادی و دارایی به منظور بررسی طرح جامع لجستیک ملی تشکیل شود که متاسفانه به فراموشی سپرده شد. در ادامه چند پیشنهاد به منظور توسعه لجستیک در ایران که ماحصل نزدیک به دو دهه فعالیت تخصصی در این حوزه است، مطرح گردیده است: .2 آمایش یکپارچه لجستیک تجاری کشور )و مهمتر از آن آمایش یکپارچه صنعت-معدن-تجارت-لجستیک کشور( .5 گرچه ایران در هریک از زیرساختهای لجستیکی )مثل جاده، بندر، فرودگاه، ریل و ...( بهطور جداگانه، جایگاه نسبتا خوبی در بین کشورهای دنیا دارد؛ اما وضعیت زیرساختهای لجستیکی ایران به صورت یکجا اصال مناسب نیست.علت آن را باید در جزیرهای بودن هریک از زیرساختها و نبود همبندی بین زیرساختهای مختلف لجستیکی که درواقع باید مکمل یکدیگر باشند، دانست. پاشنه آشیل لجستیک ایران در بخش زیرساختها، ضعف در ایجاد و توسعه زیرساختهایی است که بتواند زیرساختهای لجستیکی جدا را به یکدیگر پیوند دهد و امکان برقراری یک جریان بدون انقطاع در تجارت داخلی و خارجی کشور ایجاد کند )انواع مراکز لجستیکی و بنادر خشک(. .2 شکلدهی و بهرهبرداری از مثلث طالیی لجستیک ایران )چابهار-مشهد-بازرگان(. براساس میانگین آمار تجارت خارجی ده سال اخیر، حجم کل تجارت بین کشورهای متاثر از مثلث طالیی لجستیک ایران حدود 388 میلیارد دالر است! .4 حمایت از شکلگیری شرکتهای تخصصی لجستیکی )PL3 )در ایران که اتفاقا مهمترین مانع آن موارد قانونی و بوروکراتیک تعدد مجوزها و همچنین مشخص نبودن متولی انجام آن میباشد. .2 رفع معضالت توسعه پلتفرمهای لجستیکی )از جمله صدور بارنامه الکترونیکی(، یکی از مناسبترین و کاراترین شیوههای حل معضل خودمالکی ناوگان در کشور میباشد که باعث افزایش بهره برداری اقتصادی از ناوگان تجاری کشور خواهد شد. .1 یکی از مهمترین اقداماتی که دولتها بهمنظور اشراف و کنترل هرچه بیشتر بر روان بودن جریان کاالها در زنجیرههای تامین انجام میدهند، پیادهسازی سامانههای قابلیت ردگیری و ردیابی کاال میباشد. این اقدام اساسی باعث تسهیل تجارت و بازرگانی کاال در سطح کشور و شفافیت هرچه بیشتر جریانهای کاالیی خواهد شد. »توانایی در تعقیب و ردیابی کاالهای ارسالی« آنقدر حایز اهمیت است که بانک جهانی آن را به عنوان یکی از شاخصهای کلیدی در ارزیابی وضعیت لجستیک تجاری کشورها مورد سنجش قرار میدهد. .7 تشویق و هدایت واحدهای صنعتی و خدماتی کشور در جهت حرکت در مسیر تعالی فعالیتهای لجستیک و زنجیره تأمین و فرهنگسازی و ایجاد درک و آگاهی الزم از اهمیت و ارزشهای نهفته در کارآمدی در لجستیک و زنجیره تامین در بنگاهها و سازمانها .3 در حالیکه گمرک یکی از بازیگران کلیدی در عرصه لجستیک تجاری کشورها است؛ تعارضات و تداخالت زیاد در فرایند ترخیص کاال موجب شده است تا گمرک نتواند کارایی و عملکرد مناسبی داشته باشد. به نحویکه عملکرد گمرک ج.ا.ا. تحت تاثیر تعارضها و تداخلهای زیاد قرار دارد. .5 از آنجا که امروزه توسعه لجستیک یکی از محورهای اصلی رشد اقتصادی کشورها به شمار میرود؛ به نظر میرسد خطمشیها و سیاستگذاریهای لجستیکی بایستی در قالب یک شورایعالی زیرنظر معاون اول رئیسجمهور )از محل ادغام چند شورایعالی از جمله شورایعالی ترابری و شورایعالی صادرات( شکل گیرد. تقسیم کار ملی و برقرار هماهنگی بین وزارتخانهها در حوزه لجستیک، بایستی توسط این شورایعالی انجام پذیرد. .28 اندازهگیری شاخص »سهم لجستیک از تولید ناخالص داخلی« به عنوان یکی از شاخصهای کالن اقتصادی لحاظ شده و بهطور دو ساالنه .22 اندازهگیری شاخص »سهم لجستیک از تولید ناخالص داخلی« به عنوان یکی از شاخصهای کالن اقتصادی لحاظ شده و بهطور دو ساالنه .25 پررنگ کردن و اولویت دادن به تجارت و لجستیک در توسعه شبکه ریلی کشور )به جای رویکرد مسافری که در حال حاضر وجود دارد

لجستیک سبز

لجستیک سبز

لجستیک سبز که نام دیگر آن لجستیک محیط زیست است برای کم‌تر آسیب رساندن به محیط زیست جایگزین لجستیک سنتی شده است.

لغت لجستیک به معنی فرایند حمل‌و‌نقل کالا از مبدا تا مقصد در سریع‌ترین زمان ممکن با هدف تامین رضایت مشتری است.در این مقاله تمام تلاش تیم تولید محتوا آشنا کردن شما با مفهوم لجستیک سبز، وظایف مدیر لجستیک، لجستیک معکوس و عوامل تعیین کننده در سطح شرکتی است که امیدواریم مفید واقع شود.

مهم‌ترین فاکتورهای لجستیک شامل فروش زیاد، کاهش هزینه و رضایت مشتری است اما به قیمت آسیب رساندن به محیط زیست و فضاهای سبز؟

هدف از لجستیک سبز (Green Logistics) آسیب رساندن کم‌تر به محیط زیست در کنار افزایش بهره‌وری اقتصادی کارخانه‌های تولیدی است.مسائل زیست محیطی، کارخانه ها و صاحبان صنایع را متعهد به رعایت برخی از فاکتور‌ها کرده تا با استفاده از Green Logistics کم‌ترین آسیب را به محیط وارد کنند.این مدل از لجستیک، یک فعالیت سازمانی به حساب می‌آید که مسائل محیطی را در فرایند زنجیره تامین مدنظر قرار داده است.

مزایای به کارگیری لجستیک سبز

به کارگیری این نوع لجستیک تاثیرات فراوانی بر روی مراحل تولید و توزیع کالا دارد که در ادامه، آن‌ها را نام خواهیم برد:

• صرفه‌جویی انرژی
• کاهش آلاینده‌ها
• کاهش ضایعات
• افزایش بهره‌وری
• ارزش آفرینی برای مشتری
• مدیریت بهتر منابع طبیعی
• کنترل اثر اکوسیستمی

هدف استفاده از لجستیک سنتی، کاهش هزینه‌ها برای تولید‌کننده، تامین کننده، توزیع کننده و مشتری است در حالی‌که توجه Green Logistics به عوامل زیست‌محیطی است.

عوامل تعیین‌کننده در سود‌آوری لجستیک سبز

• بسته‌بندی‌‌های مناسب
• بهینه‌سازی مسیر
• بهینه‌سازی بارها
• ایجاد شبکه‌های شرکتی

مدیریت لجستیک سبز

تحویل محموله‌ها در سریع‌ترین زمان از مهم‌ترین وظایف لجستیک به حساب می‌آید اما با توجه به بند‌های بالا، هدف اصلی لجستیک سبز، کاهش تاثیرات مخرب بر روی محیط زیست است.رسیدن به سود قابل توجه و کاهش ضررهای شرکت از مهم‌ترین تاثیرات مدیریت Green Logistics است که در نهایت به افزایش اطلاعات مشتریان و صاحبان صنایع منجر می‌شود.

از اصلی‌ترین دغدغه‌های Green Logistics، استفاده از منابع طبیعی و مدیریت آن‌ است تا هزینه‌های تولید را کاهش دهد و به بالاترین سود ممکن دست پیدا کنند.مدیریت لجستیک علاوه بر اجرای فرآیند تهیه، تامین و توزیع، به کنترل و جریان معکوس هم کمک می‌‌کند تا نیازهای مشتری از نقطه مبدا تا نقطه مصرف با کم‌ترین تخریب زیستی، تامین م‌شود.

وظایف مدیر لجستیک

لجستیک به برنامه‌ریزی، اجرا، نظارت و ارسال کالا از مبدا تا مقصد اشاره دارد که به تامین نیاز مصرف کننده نهایی می‌پردازد.

وظایف مدیران لجستیک با توجه به نوع کسب و کاری که دارند با یکدیگر متفاوت است، اما مهم‌ترین وظایف آن‌ها در طول روز عبارت است از:

۱.انبارداری

• برنامه‌ریزی و مدیریت انبار
• جهت‌دهی
• بهینه‌سازی چرخه‌ی سفارش در انبار

۲. مدیریت زنجیره تامین

• برقراری مذاکره با تامین کنندگان
• برقراری ارتباط با تولیدکنندگان
• تعامل با خرده‌فروشان

۳. مدیریت حمل‌و‌نقل

• برنامه‌ریزی مسیرهای رفت‌و‌برگشت
• پردازش حمل‌ونقل
• پیگیری زمان تحویل مرسوله
• پیگیری کیفیت و کمیت محموله
• بررسی هزینه حمل‌و‌نقل و بازده آن

۴. مدیریت ارتباط با مشتریان

• بررسی مشکلات و شکایت مشتریان
• ارائه خدمات بهتر به مشتری

نقش‌های مدیر لجستیک

مدیر لجستیک بر تمامی فرایندهای تولید و توزیع در زنجیره تامین نظارت دارد و سه نقش اصلی در این فرایند به عهده دارد که در قسمت پایین به آن اشاره می‌کنیم:

انبارداری

مدیریت و ذخیره‌سازی کالا به بهترین شکل ممکن

حمل‌و‌نقل

برنامه‌ریزی برای مراحل تولید، توزیع و چگونگی ارسال محموله

بازخورد از مشتری

آگاهی از رسیدن مرسوله به دست مشتری

مهارت‌های لازم برای یک مدیر لجستیک

یک مدیر لجستیک برای موفق بودن در فرایند تهیه و توزیع کالا نیاز است در این ۸ مهارت آگاهی داشته باشند:

• آینده‌‌نگری به همراه برنامه‌ریزی
• سازگاری
• حفظ آرامش در تمامی لحظات
• حل مسائل به وجود آمده
• صداقت
• بهبود فرایندهای لجستیک
• مدیریت پروژه موجود
• مدیریت استرس

یک مدیر لجستیک با کمک این مهارت‌ها علاوه بر موفق بودن در فضای رقابتی، به بهره‌وری شرکت هم کمک خواهد کرد.

انواع مدیریت لجستیک

لجستیک از انواع مختلفی برخوردار است که مهم‌ترین آن‌ها را در ادامه نام می‌بریم:

۱. مدیریت تامین

مدیریت تامین بیشتر با برنامه‌ریزی، هماهنگی و پشتیبانی فعالیت‌های تولیدی کارخانه‌ها و صنایع سر‌‌وکار دارد. لجستیک تامین شامل موارد زیر است:

• سیستم حمل‌و‌نقل
• مواد
• انبار
• برنامه‌های ارزیابی سطح لجستیک

۲. مدیریت توزیع

به نحوه چگونگی ارسال مواد ذخیره شده اشاره دارد و به بررسی موقعیت‌های موجود می‌پردازد.

در حقیقت لجستیک توزیع به مراحلی گفته می‌شود که بعد از ثبت سفارش، عملیات پردازش، ذخیره در انبار و تحویل محموله به مشتری شروع می‌شود. با استفاده از لجستیک توزیع می‌توان تعادل میان عرضه و تقاضا را ایجاد کرد.

مدیریت توزیع شامل فرآیندهای زیر است:

• جابه‌جایی محموله
• تخلیه بار
• حمل‌و‌نقل
• نظارت
• جزئیات استفاده از محصول

۳. مدیریت تولید

این مدل از لجستیک، بر منابع توزیع شده یک محصول نظارت کامل دارد و باید هماهنگی‌های لازم بین فرایند تولید ایجاد شده باشد.

کاربرد این مدیریت لجستیک برای مواردی چون تولید نظامی، لجستیک هماهنگی فضا و منطقه تولید آن‌هاست.

و هم‌چنین هدف این لجستیک، افزایش بهره‌وری سیستم است به این صورت که در کوتاه‌ترین زمان کالای مناسب به تعداد زیاد تولید می‌شود.

۴. مدیریت معکوس

همان‌طور که از نام مدیریت معکوس برمی‌آید، روندی متفاوت و برعکس طی می‌کند. به این ترتیب که مدیریت لجستیک به به بازگشت کالا از مقصد به انبار یا مبدا اشاره دارد.

از جمله بالا می‌توان این‌گونه برداشت کرد که با هدف پس گرفتن محموله یا کالا این جابه‌جایی صورت می‌پذیرد.

لجستیک سبز و لجستیک معکوس

در بند‌های بالا متوجه شدیم که Green Logistics بر خلاف لجستیک سنتی از ماشین‌های دودزا برای سیستم حمل‌و ‌نقلی خود کم‌تر استفاده می‌کند تا آسیب کم‌تری به محیط زیست وارد شود.

در دهه اخیر، کارخانه ها و صنایع برای کم‌تر آسیب رساندن به محیط زیست مجبور به تغییر محاسبات خود شدند و روی به استفاده از لجستیک سبز آوردند.

با در نظر گرفتن رویکرد زیست‌‌محیطی و اقتصادی Green Logistics، جایگزینی این لجستیک با سرعت بیشتری صورت گرفت که افزایش بهره‌وری محصولات را با خود به همراه داشت اما در زنجیره تامین، معنای لجستیک معکوس چیست؟

لجستیک معکوس چیست؟

لجستیک معکوس به فرایند فروش و تحویل کالا کمک می‌کند تا چرخه‌ی عمر محصول در این فرایند حفظ شود.

زمانی به لجستیک معکوس نیاز است که کالا یا محصول به هر دلیل از سمت مشتری، توزیع کننده و یا تامین کننده به مبدا اصلی مرجوع گردد.

لجستیک معکوس معنایی متفاوت با معنای لجستیک سبز دارد، چرا که به بازگشت کالا از مقصد به انبار اشاره دارد، جمله بالا این معنا را می‌دهد که تولیدکنندگان، محموله‌های قبلی را از مصرف‌کننده نهایی دریافت و با تغییراتی مانند بازیافت، بازسازی و تعمیر به مشتری دیگری ارسال می‌کنند.

لجستیک معکوس را بخشی از لجستیک سبز نیز به حساب می‌آورند و طبق نظریه ( راجرز و تیبن- لمبک،1222) با یکدیگر، هم‌پوشانی دارند.

اگر بخواهیم این دو لجستیک را بررسی کنیم باید بگوییم که لجستیک معکوس بر افزایش سود به واسطه مصرف و فروش مجدد کالاهای بازیابی تاکید دارد در حالی‌که لجستیک سبز بر حمل‌و‌نقل، بازیافت محصولات و کاربری ‌آن‌ها تاکید دارد، از سویی دیگر بر حرکت رو‌ به جلو هم تاکید دارد اما لجستیک معکوس دارای مفهوم توسعه پایدار است.

اصول لجستیک معکوس چه مزایایی را به دنبال دارد؟

• افزایش خدمات
• وفاداری مشتری
• بازگرداندن سریع دارایی
• بهبود ارتباط بهتر با مشتری
• ارتباط با سهام‌داران
• افزایش انگیزه‌
• دست‌یابی به اهداف سازمان

دلایل استفاده از لجستیک معکوس

وظیفه لجستیک معکوس، برگرداندن کالاهای غیر‌قابل استفاده به زنجیره تامین است در نتیجه از ارزش بالایی برخوردار است و بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد، در ادامه مهم‌ترین دلایل استفاده از لجستیک معکوس را ذکر می‌کنیم:

• جمع‌آوری محصولات از رده ‌خارج
• مراقبت بیشتر در رفتارهای تولیدی آینده
• افزایش آگاهی زیست‌محیطی مصرف‌کنندگان
• استفاده از کالاهای برگشتی در فرایند تولید به جای پرداخت هزینه برای از بین بردن کالا‌های دست دوم
• احساس امنیت خاطر از سالم بودن کالای مورد نظر
• ضمانت لازم برای کالا‌ها
• احساس ثبات بیشتر مشتریان با استفاده از لجستیک معکوس
• بازگشت اعتبار به کالاهای بازگشتی

ابعاد لجستیک معکوس

مدیران اجرایی هر شرکت برای حفظ زنجیره تامین بهتر است با لجستیک و لجستیک معکوس آشنا باشند.در ادامه مهم‌ترین ابعاد لجستیک معکوس را نام می‌بریم:

۱. توزیع

توزیع به موقع و اجرای مناسب از اصلی‌ترین پایه‌های لجستیک معکوس به حساب می‌آید. انجام درست فعالیت‌های مختلف توزیع معکوس به یکپارچگی این بعد از لجستیک کمک شایانی می‌کند.

۲. کنترل موجودی و برنامه‌ریزی صحیح

برای کاهش هزینه‌ها، استفاده از کالاهای برگشتی، ایجاد هماهنگی‌های لازم بین فعالیت‌های تولیدی و جلوگیری از این فرایند، هر کارخانه تولیدی باید خط مشی‌های مشخصی را ایجاد و طبق آن عمل کند.

۳. صرفه‌ جویی‌

در این بخش ساختار توزیع لجستیک معکوس، اعضای سیستم و عملکرد‌ آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

با اضافه کردن نرم‌افزار لجستیک معکوس، به یکپارچگی سیستم کمک به‌سزایی می‌کند.

هدف لجستیک معکوس چیست؟

لجستعیک معکوس مانند هر فرایند دیگری از اهداف خاصی برخوردار است که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم:

• رضایت‌‌مندی مصرف‌کننده نهایی
• جلب اعتماد مصرف‌کننده و مشتریان
• حذف کالاهای معیوب از زنجیره تامین

زمان نیاز به لجستیک معکوس

کالاهای ارسالی برای مشتری معمولا با مشکلاتی مانند نقص فنی، شکستگی، فاسد شدن و .. روبرو است که به اجبار مرجوع می‌شوند بنابراین استفاده از لجستیک معکوس در زنجیره تامین ضروری است.

اگر جزئی‌تر به لجستیک معکوس نگاهی بیندازیم، می‌توان گفت که برای موارد زیر استفاده می‌شود:

• تعمیر و تعویض کالا
• مرمت کالای فروخته‌شده
• بازیافت موادهای غذایی و بهداشتی
• انتقال کالا‌های توزیع شده به سمت تولید‌کننده و توزیع‌کننده

با احتساب صحبت‌هایی که در بالا گفته شد، لجستیک معکوس با نام مدیریت بازگشتی به نرخ مرجوع شدن توجه بسیار زیادی از خود نشان می‌دهد.

مقایسه لجستیک سبز و لجستیک معکوس

لجستیک سبز لجستیک معکوس

• کاهش بسته‌بندی برگشت محصول
• حذف آلاینده‌ها برگشت بازار
• کاهش تخریب محیط زیست بازگشت ثانویه

عوامل تعیین ‌کننده لجستیک سبز در سطح شرکتی

عوامل داخلی و خارجی معمولا دو فاکتور مهم اثر‌گذار بر روی محیط سازمان هستند، در تحقیقاتی که صورت گرفته، عوامل زیر از تاثیر‌گذارترین فاکتور‌ها به حساب می‌آیند:

• فشار ذینفعان
• مقررات محیطی
• اندازه شرکت
• صنعت
• مناطق جغرافیایی
• جهانی شدن
• بررسی زنجیره تامین
• استراتژیک‌ها
• مدیریت
• انگیزه‌ها
• منابع انسانی
• متغیرهای سازمانی

در این قسمت به بررسی شش گروه از عوامل منفی می‌پردازیم که بیشترین تاثیر منفی را بر روی رفتار محیطی دارد:

• نبود مهارت کافی
• نبود راهنما
• اطمینان نداشتن از خروجی
• مشارکت بازرسین
• کمبود منابع
• هزینه‌های نصب‌و نگه‌داری

سخن پایانی

لجستیک سبز یکی از چالش برانگیز‌ترین مسائل روز در زنجیره تامین است که در مقاله پیش‌رو، تمام تلاش خود را کرده‌ایم تا شما را با مفهوم Green Logistics، لجستیک معکوس و وظایف مدیر لجستیک آشنا کنیم.

تعریف لجستیک داخلی و خارجی

لجستیک در فرهنگ لغت عبارت است از: بخشی از علوم نظامی که به حمل و نقل افراد و تجهیزات ارتش اختصاص دارد.

لجستیک، فرآیند برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت بر خدمات و اطلاعات مرتبط با حمل و نگهداری کالا از مبدأ تا محل مصرف که با هدف تامین نیاز مشتری انجام می‌گیرد.

به عبارت دیگر لجستیک یک فرآیند کلی مدیریتی است که مشخص می‌کند مواد و منابع (مورد نیاز تولید) چگونه تهیه شوند، چگونه انبار شوند، و چگونه به مقصد نهایی ارسال شوند. مدیریت لجستیک شامل شناسایی توزیع کنندگان و تامین کنندگان احتمالی و تعیین اثربخشی و قابلیت دسترسی به هر یک از آنان می باشد.

عملکردهای کلی لجستیک را می‌توان شامل حمل ‌و نقل، انبارداری، مدیریت موجودی، سامانه‌های اطلاعاتی، تامین، مدیریت سفارش‌ها، خدمات مشتریان، بسته‌بندی و لجستیک معکوس دانست و مدیریت زنجیره تامین، تجمیع مدیریت همه این فعالیت‌ها از نقطه آغازین (تامین‌کنندگان) تا نقطه پایانی (مصرف‌کنندگان نهایی) است.

هم‌چنین از نظر انجمن مدیریت لجستیک، لجستیک را می‌توان آن بخشی از فرآیند زنجیره عرضه نامید که مسئولیت انبار کردن کالاها، ارائه خدمات و اطلاعات مربوطه را از نقطه تولید تا مصرف کالا به عهده دارد. هدف اصلی از این فرآیند نیز برآورده کردن نیازهای مشتریان می‌باشد.

لجستیک با نام های دیگری چون آماد و یا آمادگاری شناخته می‌شود. در کل می‌توان مدیریت جریان کالا، اطلاعات و یا هر منابع دیگری را از نقطه تولید تا مصرف، لجستیک نامید. لجستیک سه ویژگی اساسی دارد که عبارتند از:

• صرفه جویی بالا در هزینه‌ها
• کسب رضایت مشتری و افزایش فروش
• عامل موثر در کسب برتری رقابتی در بازار

لجستیک در طول زمان

مفهوم لجستیک در کسب و کار از دهه 1960 تغییرات زیادی داشته است. پیچیدگی رو به رشد مواد و منابع مورد نیاز شرکت های تامین کننده و توسعه جهانی زنجیره های عرضه نیاز به متخصصانی که مدیران لجستیک زنجیره تامین نام داشتند را ایجاد کرد.

در عصر مدرن رونق تکنولوژی و پیجیدگی فرایند لجستیکی به تولید نرم افزارهای مدیریت لجستیک و شکل گیری شرکت‌های حرفه ای و متخصص در زمینه حمل و نقل و تدارکات انجامیده است که به حرکت منابع در طول زنجیره تامین شتاب می دهند. شرکت های تولیدی ممکن است یکی از این دو روش را انتخاب کنند که یا مدیریت تدارکات خود را به متخصصان برون‌سپاری کنند و یا اگر از لحاظ هزینه به صرفه بود مدیریت تدارکات را از داخل شرکت انجام دهند.

آشنایی با انواع لجستیک

در تقسیم‌بندی کلی، لجستیک به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود؛ لجستیک کلان و لجستیک خرد. این دو دسته به ترتیب در حوزه اقتصاد کلان و اقتصاد خرد قرار می‌گیرند.

لجستیک کلان

لجستیک کلان همانند اقتصاد کلان به مسائل لجستیکی فرابنگاهی توجه می‌کند مانند: لجستیک بین الملل، لجستیک ملی، لجستیک تجاری و …

لجستیک تجاری را می‌توان هم‌ ارز با لجستیک کلان دانست. به طور کلی، لجستیک تجاری به موضوعات لجستیک و زنجیره تامین در سطح کلان (و نه بنگاهی) می‌پردازد و گاهاً آن را با عناوینی چون «لجستیک ملی» یا «لجستیک فرابنگاهی» نیز می‌شناسیم.

براساس تعریف بانک جهانی، لجستیک تجاری دامنه‌ای از فعالیت‌های ضروری تجاری همچون: حمل ‌و نقل، انبارداری، یکپارچه‌سازی بارهای تجاری، امور گمرکی و تبادلات مرزی تا سیستم‌های توزیع بین‌المللی و درون کشوری را شامل می‌شود. لجستیک تجاری را می‌توان اسکلت تجارت توصیف کرد. باید توجه داشت که توانایی یک کشور در تجارت جهانی کنونی به دسترسی بازرگانان آن کشور به شبکه‌های لجستیکی جابجایی محموله‌های باری در سطح جهانی وابسته است. همچنین کارایی زنجیره‌های تامین یک کشور (از بُعد هزینه، زمان و قابلیت اطمینان) به ویژگی‌های مشخصی از بازرگانی داخلی آن کشور (عملکرد لجستیکی) وابسته است. داشتن عملکرد لجستیکی بهتر و تسهیل‌سازی تجارت به نحو قابل ملاحظه‌ای با شکوفایی تجارت، تنوع صادرات، جذابیت برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و رشد اقتصادی مرتبط است.

زیرساخت‌های لجستیکی (همچون: جاده، ریل، فرودگاه، بندر، ناوگان حمل‌ونقلی، …)، خدمات لجستیکی (همچون: توزیع و پخش درون‌شهری، بین شهری و بین‌المللی)، امور و فرایندهای گمرکی، ردیابی و ردگیری محموله‌های ارسالی حوزه‌های اصلی لجستیک تجاری را تشکیل می‌دهند.

لجستیک خرد

لجستیک خرد نیز بیشتر به لجستیک کارخانه و شرکت می‌پردازد که خود به چهار دسته تقسیم می‌شود: لجستیک مقدم(Inbound Logistics)، لجستیک درون کارخانه(Internal Logistics, Indoor Logistics)، لجستیک تالی یا بیرونی(Outbound Logistics) و لجستیک معکوس(Reverse Logistics).

لجستیک خرد پا به پای تولید طی سالیان متمادی به رشد و بالندگی خود ادامه داده و می‌دهد. به بیانی بهتر، تولید بدون لجستیک امکان‌پذیر نبوده و این دو همزاد و همراه یکدیگر معنی می‌یابند. بی گمان، سال‌ها قبل از اینکه توجه مدیران تولید به لزوم توجه به ارتباطات و فعالیت‌های برون سازمانی جلب شود (قبل از دهه هفتاد میلادی) و همزمان با رشد فزاینده صنعتی پس جنگ جهانی دوم، این لجستیک درون کارخانه‌ای بوده است که مورد توجه و دقت مدیران صنعتی قرار گرفته است. و البته که همچنان موضوعی کلیدی و اثرگذار بر تولید و شاخص‌های کلیدی آن می‌باشد. امروزه شاهد آن هستیم که کارخانجات پیشرفته و بزرگ تولیدی در سطح بالای چارت سازمانی خود بخشی به عنوان لجستیک را در نظر گرفته و بدان اهتمامی ویژه می‌ورزند.

لجستیک مقدم: که بدان لجستیک تدارکات نیز می‌گویند و بر تامین و تدارک مواد اولیه و قطعات از تامین‌کنندگان تا کارخانه تولیدی تمرکز دارد.

لجستیک درون کارخانه: که بر فعالیت‌های لجستیکی فرایند تولید تمرکز دارد و کلیه فعالیت‌های اجرایی، مدیریتی، نظارتی و کنترلی است که بر جریان و نگهداری کالا (اعم از مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و محصول نهایی) از لحظه ورود مواد اولیه تا هنگام خروج محصول از سایت تولیدی اعمال می‌شود. به بیانی دیگر، کلیه فعالیت‌های پشتیبانی تولید که مرتبط با جریان فیزیکی و اطلاعاتی کالا در محدوده فضای تولید می‌باشد را می‌توان لجستیک درونی دانست.

لجستیک تالی (بیرونی): که بدان لجستیک توزیع نیز می‌گویند بر ارسال و توزیع محصول نهایی از کارخانه به دست مشتریان تمرکز دارد.

لجستیک معکوس: این دسته همان طور که از نام آن مشخص است، روندی برعکس آن چه می دانیم را طی می‌کند. لجستیک معکوس متمرکز بر بازگشت کالا از مقصد به انبار یا نقطه مبدأ می‌باشد. به بیانی دیگر لجستیک معکوس فرآیند برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل جابجایی کالا از گیرنده به فرستنده است که عموماً با هدف پس گرفتن کالا یا امحاء آن صورت می‌پذیرد. به طور خلاصه فعالیت‌های لجستیکی چرخه معکوس جریان محصول (شامل محصولات از کار افتاده، معیوب و خراب) را شامل می‌شود.

علاوه بر این تقسیم‌بندی، تقسیم‌بندی دیگری نیز بر اساس انواع خدماتی که به مشتریان ارائه می‌شود صورت گرفته است که شامل موارد زیر می‌باشد:

•  لجستیک معکوس (Reverse Logistics)
•  لجستیک سبز (Green Logistics)
•  لجستیک اضطراری (Emergency Logistics)
•  لجستیک تولید (Production Logistics)
•  لجستیک توزیع (Distribution Logistics)
•  لجستیک نظامی (Military Logistics)

لجستیک معکوس (Reverse Logistics)

در قسمت قبل توضیح داده شد.

لجستیک سبز (Green Logistics)

لجستیک سبز دسته‌ای است که در آن تلاش‌هایی در جهت کاهش اثرات محیط زیستی فرآیندهای حمل و نقل انجام می‌گیرد. راهکارهای متعددی برای کاهش تأثیر این حوزه بر روی آلودگی‌های زیست محیطی پیشنهاد شده و می‌توانیم مواردی مانند بهینه‌سازی راه‌ها، بهره‌مندی بیشتر از حمل و نقل هوایی و عدم استفاده از وسایل نقلیه دودزا را در لجستیک سبز ببینیم.

لجستیک اضطراری (Emergency Logistics)

این اصطلاح در کمپانی‌های فعال در صنعت حمل و نقل و زنجیره تأمین به کار می‌رود. اگر به هر دلیلی در فرآیند تولید کالا تأخیری رخ دهد یا یک حادثه طبیعی اتفاق بیفتد، نیاز است تا سیستم با سرعت بیشتری کالا را در طول زنجیره منتقل کند. در این چرخه عوامل دیگری مانند دولت‌ها و سازمان‌های بشر دوستانه با ظرفیت خود به کمک کمپانی‌های حمل و نقل می‌آیند تا به عملیات حمل و نقل کالا سرعت ببخشند.

لجستیک تولید (Production Logistics)

این زیرشاخه از صنعت بیشتر به بهینه‌سازی فرآیند تولید کالا، به عنوان مثال در یک کارخانه یا تولیدی مربوط می‌شود. در این نوع هدف اصلی این است که هر یک از دستگاه‌ها در زمان مناسب محصول مناسب را با کیفیت مناسب دریافت کنند. در نتیجه بهره‌وری سیستم بالا رفته و می‌توان در زمان کمتر تعداد محصول بیشتری تولید نمود.

لجستیک توزیع (Distribution Logistics)

از زمانی که تولید به پایان می‌رسد و سفارش از سمت مشتری ثبت می‌شود، عملیات پردازش در انبار و تحویل مرسوله به مشتری آغاز شده که به آن لجستیک توزیع گفته می‌شود. دلیل اهمیت بالای این نوع این است که تعداد، زمان و مکان در عرضه و تقاضا با یکدیگر متفاوت هستند. در نتیجه این نوع لجستیک می‌بایست توازن و تعادل میان این دو را برقرار سازد.

لجستیک نظامی (Military Logistics)

از آن جایی که یک ارتش بدون منابع قدرتمند کاملاً بی دفاع است، لجستیک نظامی در طول تاریخ از اهمیت بسیار بالایی نزد سران نظامی کشورها برخوردار بوده است. افسران نظامی فرآیندهای تأمین را مدیریت می‌کنند تا منابع به محل مورد نظر جابجا شوند و بهترین بازدهی و عملکرد در عملیات نظامی به وجود آید. نقش لجستیک نظامی آن قدر پررنگ است که شکست بریتانیا در جنگ استقلال آمریکا و نیز شکست متحدین در جنگ جهانی دوم تا حد زیادی به شکست آن‌ها در این حوزه نسبت داده می‌شود.

لجستیک کسب و کار (Business Logistics)

این مفهوم زمانی وارد چرخه کسب و کار می شود که مشتری کالایی را از یک فروشگاه (چه سنتی چه آنلاین و با هر دسته بندی کالایی) خرید می‌کند. در یک تعریف مختصر و مفید لجستیک کسب و کارها این گونه توضیح داده می‌شود: رساندن کالای درست، در زمان درست، در مکان درست، به تعداد درست، با قیمت درست و به مشتری درست.
فرقی ندارد که یک کسب و کار حمل و نقل اختصاصی خود را داشته باشد یا این وظیفه را به شرکت دیگری (شرکت های طرف سوم یا Third Parties) محول کرده باشند. روند معمول به این گونه است که پس از ثبت سفارش چرخه تأمین کالا آغاز شده و بعد از عملیات پردازش برای مشتری ارسال می‌شود.

مزایای لجستیک و زنجیره تامین

•  موجودی های کمتر
•  بهره وری بالاتر
•  چابکی بیشتر
•  موعدهای تحویل کوتاه تر
•  سود بالاتر
•  رعایت حقوق بیشتر مشتری
•  وجود موجودی ها و اندازه انباشته‌ها به مقدار صحیح
•  قابلیت مشاهده و ردگیری رخدادها
•  کاهش هزینه‌ها
•  افزایش خدمت دهی به مصرف کنندگان
•  ایجاد مزیت‌های رقابتی
•  تعامل نزدیکتر با تامین کنندگان
•  ایجاد فرصت برای خرید مقادیر زیاد و با هزینه کمتر
•  ایجاد مرجع پاسخگویی
•  توانایی اجرای دقیق سیستم ها به صورت ترکیبی

مدیریت لجستیک و وظایف مدیر لجستیک

در تحلیل سیستم‌هاى تولیدى موضوع لجستیک بخش فیزیکى زنجیره تامین را در بر می‌گیرد. این بخش که کلیه فعالیت‌هاى فیزیکى از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایى شامل فعالیت‌هاى حمل و نقل، انباردارى، زمان‌بندى تولید و… را شامل مى‌شود، بخش نسبتا بزرگى از فعالیت‌هاى زنجیره تامین را به خود اختصاص مى‌دهد. در واقع، محدوده لجستیک تنها جریان مواد و کالا نبوده بلکه محور فعالیت‌هاى زنجیره تامین است که روابط و اطلاعات، ابزارهاى پشتیبان آن براى بهبود در فعالیت‌ها هستند.

وظایفی که یک مدیر لجستیک یا تدارکات در  آن پاسخگوست با توجه به کسب و کاری که در آن فعالیت می‌کند متفاوت است. این مسئولیت‌های اولیه شامل نظارت و مدیریت موجودی است که به وسیله سازماندهی انتقال مناسب و انبارش کافی موجودی صورت می‌گیرد. یک مدیر لجستیک توانمند این جنبه‌های فرایند حمل و نقل و تدارکات را هماهنگ با مراحل حرکت موجودی و منابع در طول زنجیره تامین برنامه ریزی می‌کند.

به متخصصان در زمینه لجستیک logistician گفته می‌شود. Logistician یا همان مدیر لجستیک کل چرخه عمر یک محصول را مدیریت می‌کند که از تامین محصول آغاز می‌شود و تا توزیع و تخصیص و در نهایت ارسال آن ادامه می‌یابد. این افراد حتی اگر نام و سمت مشخص نداشته باشند در همه صنایع وجود دارند.
Logistician به شکل خاص موارد زیر را انجام می‌دهد:

•  پروراندن روابط تجاری هم با تامین کنندگان و هم با مشتریان
•  تلاش برای شناسایی نیازهای مشتریان و درک آنها و اطمینان از برآورده شدن آن‌ها
•  تعیین جایی که مواد، تجهیزات و محصول نهایی می‌روند
•  یافتن سریعترین و ارزان‌ترین مسیر برای انتقال کالاها
•  ارزیابی اعمال لجستیکی و تلاش برای بهبود آن دسته از اموری که نیازمند اصلاح هستند.
•  ارایه برنامه‌ها، ارزیابی‌ها و داده‌های مربوط به عملکرد به مدیریت
•  ارایه پیشنهادات و پروپوزال‌ها به مدیریت و مشتریان در راستای بهبود امور
•  مطلع بودن از آخرین پیشرفت‌های تکنولوژی در حوزه تدارکات و حمل و نقل، و استفاده از تکنولوژی‌های جدید در روش‌های فعلی

سیستم‌های نرم‌افزاری لجستیک

توسعه تکنولوژی به ویژه صنعت نرم افزار، سبب تولید نرم افزارهایی در زمینه‌های مختلف مدیریت کارها و گردش اطلاعات شده است. یک از مهم‌ترین سیستم‌های نرم افزاری برای مجموعه‌های تولیدی، نرم افزار لجستیک و یا همان سیستم حمل و نقل است. این سیستم وظیفه ثبت و کنترل تمام اطلاعات مربوط به حمل و نقل کالا و مواد خریداری شده و همچنین کالا و محصول تولید شده را بر عهده دارد.

برای نمونه، وقتی یک درخواست خرید، ثبت و تایید می‌شود، وظیفه بخش تدارکات و حمل و نقل است که درخواست مورد نظر را تهیه کرده و در زمان مناسب به واحد انبار تحویل دهد. تمامی اطلاعات جا به جایی کالا در سیستم ثبت خواهد شد، به نحوی که مدیران و سرپرست‌های مربوطه در هر لحظه می‌توانند ببینند که کالای مورد نظر در چه مرحله‌ای قرار دارد.

علاوه بر موارد گفته شده در بالا، اتصال سیستم حمل و نقل به ترازوهای دیجیتال، باسکول و … این امکان را فراهم می‌کند تا وزن اعلام شده در مراحل قبلی (به عنوان مثال باربری) جک شده و در صورت مشاهده مغایرت، به کاربر مربوطه اخطار دهد. این موضوع سبب خواهد شد تا از خطاهای مختلف که در زمینه توزیع و حمل رخ می‌دهد، جلوگیری شود.

تعریف لجستیک معکوس Reverse logistics

لجستیک معکوس شامل تمام کارهایی است که پس از فروش و تحویل دادن کالا به مشتری از سمت واحد لجستیک انجام می‌شوند تا چرخه‌ی عمر محصول (Product Lifecycle) کامل شود. لجستیک معکوس به نوعی مکمل تحویل بسته به مشتری نهایی است و تنها در صورتی انجام می‌شود که نیاز باشد تا کالا از سمت مشتری به تولیدکننده، توزیع‌کننده یا تامین‌کننده مرجوع شود. قرار است با چند کلمه‌ی پیچیده مواجه شویم. اما نگران نباشید؛ تک‌تک این کلمات پیچیده را با هم کشف خواهیم کرد.

مفهوم لجستیک معکوس

عبارتی به نام زنجیره تامین (Supply Chain) وجود دارد که در آن، مراحل تامین مواد اولیه، تولید کالا با استفاده از این مواد، توزیع کالای تولید شده، رساندن آن به دست خرده‌فروش‌ها و در نهایت رسیدن کالا به دست مشتری بررسی می‌شود. کافی است به هر یک از این موارد به چشم یکی از حلقه‌های یک زنجیر نگاه کنید تا زنجیره‌ای که به نام زنجیره تامین معروف است، برایتان ملموس شود. مدیریت زنجیره تامین (SCM) علمی است که در آن، موارد نام‌برده شده مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و لجستیک بخش مهمی از آن است. خود لجستیک (که با نام لجستیک پیشرو هم شناخته می‌شود) آن حالتی است که کالا از سمت فروشنده به سمت مشتری ارسال می‌شود. حالا وقتی لجستیک به صورت برعکس و از سمت مشتری به فروشنده انجام شود، با لجستیک معکوس مواجه خواهیم شد. روایت بهتر این است که بگوییم برگرداندن کالا از محل مصرف به محل تولید، محل عملیات یا محل بازیافت را با عبارت لجستیک معکوس معرفی می‌کنیم.

تمایل طبیعی قریب به اتفاق فروشندگان و توزیع‌کنندگان بر این است که مراحل این زنجیره با ترتیب گفته شده انجام شوند و هیچ گونه بازگشتی از پایین زنجیره به سمت بالای آن انجام نشود. هیچ‌کس دوست ندارد که مشتری‌اش جنس خریده شده را برگشت بزند. اما به هر حال این اتفاق اجتناب‌ناپذیر است و خواه‌ناخواه اتفاق خواهد افتاد. ما در لجستیک معکوس به دنبال پیدا کردن و رفع ایراداتی هستیم که منجر به حرکت معکوس در این زنجیره می‌شوند. اغلب اوقاتی هم که درباره‌ی این عبارت حرف می‌زنیم، در واقع می‌خواهیم درباره روندهای موجود برای بازگرداندن کالا صحبت کنیم.

چه زمانی به لجستیک معکوس نیاز داریم؟

گفتیم طبیعی است که هر فروشنده‌ای دوست داشته باشد جریان کالا از سمت او به سمت خریدار برقرار باشد و مشتریان بیشتری پیدا کند. اما به هر حال مواردی هم پیش می‌آیند که مشتری مجبور است کالایی را به سمت فروشنده برگشت بزند. مثال‌های موردی از قبیل وجود نقص فنی در لوازم برقی و الکترونیکی، سایز نبودن لباس، شکستگی لوازم تزیینی و دکوری یا فاسد شدن مواد غذایی وجود دارند که در آنها مشتری ناچار به مرجوع کردن کالا می‌شود. اما اگر بخواهیم کلی‌تر صحبت کنیم، موقعیت‌های نیازمند به لجستیک معکوس عبارت هستند از تعمیر و تعویض کالا، نوسازی محصول فروخته شده، بازیافت (برای مواد غذایی و بهداشتی) و انتقال کالاهای توزیع شده در بازار که بیش از حد نیاز هستند و باید به سمت تولیدکننده یا توزیع‌کننده برگشت داده شوند. در چنین مواقعی به سیستم لجستیک برعکس نیاز پیدا خواهید کرد.

هر کسب و کاری علاوه بر اینکه باید برای پیاده کردن درست سیستم لجستیک و ناوگان آن وقت بگذارد، باید به کم کردن نرخ کالاهای مرجوع شده هم توجه داشته باشد. این کار با نام مدیریت بازگشتی‌ها هم شناخته می‌شود و منظور از آن، همان لجستیک معکوس خودمان است. شاید خوب باشد بدانید که به عنوان مثال نرخ لجستیک معکوس در امریکا 4 درصد است؛ یعنی از هر 100 بسته‌ای که ارسال می‌شود، تنها 4 بسته به مرجوع شدن نیاز خواهد داشت.

تاریخچه لجستیک معکوس

لجستیک معکوس شاید عمر درازی در عرصه صنعت لجستیک نداشته باشد اما با توجه به روندهای موثر در مدیریت زنجیره تامین، این فرآیند امروز عضو جدایی‌ناپذیر حمل‌ونقل شده است.

اولین بار مفهوم لجستیک معکوس در سال 1992 توسط جیمز.آر.استوک در مقاله‌ای به نام «لجستیک معکوس» به کار برده شد. از آن زمان تا به امروز، لجستیک معکوس به گردش مالی در حدود 415 میلیارد دلار رسیده است و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2025 این عدد به 600 میلیارد دلار برسد.

هزینه لجستیک معکوس چقدر است؟

لجستیک معکوس هزینه‌هایی را برای فروشنده در پی خواهد داشت. از یک طرف تامین وسیله برای دریافت کالا از مشتری هزینه‌بر خواهد بود و از طرف دیگر، اصلاح و رفع عیب کالاهای مرجوعی هم هزینه‌هایی را به همراه خواهد آورد. به همین دلیل است که فروشندگان و تولیدکنندگان تمام سعی خود را می‌کنند تا نیاز به لجستیک برعکس را به حداقل برسانند.

آن سازمان‌هایی که دانش لازم برای راه‌اندازی لجستیک معکوس را ندارند یا نمی‌خواهند برای راه‌اندازی ناوگان اختصاصی هزینه کنند، می‌توانند از شرکت‌های لجستیک طرف سوم (ترجمه نه‌چندان درست کلمه‌ی انگلیسی 3rd Party) برای این کار استفاده کنند. این شرکت‌ها که به صورت اختصاصی در زمینه‌ی لجستیک کار می‌کنند، توانایی انجام خدمات لجستیک پیشرو و لجستیک معکوس را دارند و می‌توانند انواع خدمات لازم در این زمینه را ارائه کنند. تی‌ نکست یکی از همین شرکت‌های لجستیک است که تجارب خوبی در ارائه‌ی خدمات لجستیک دارد و سرویس‌های خاصی را که متناسب با نیاز شرکت‌های ایرانی هستند، ارائه می‌دهد.

چه مزایایی در لجستیک معکوس وجود دارد؟

لجستیک معکوس در صنایعی که ارزش محصولات در آنها زیاد است یا درصد کالاهای مرجوعی زیاد دارند، اهمیت خود را نشان می‌دهد و باعث دادن اطمینان خاطر به مشتری می‌شود. در چنین مواقعی مشتری با خیال راحت به شما اعتماد می‌کند و مطمئن خواهد بود که در صورت وجود هر گونه مشکل در کالای دریافتی، می‌تواند آن را برگشت بزند. در واقع هدف نهایی لجستیک برعکس هم همین افزایش رضایت خریدار است و به همین دلیل باید خیلی به آن دقت کرد.

از صفر تا صد سیستم مدیریت زنجیره تامین SCM

کسب و کارها به منظور به دست آوردن جایگاه مناسب و حفظ آن، نیازمند بهره‌گیری از الگوهای مناسبی مانند مدیریت زنجیره تامین، در راستای رسیدن به مزیت رقابتی و انتظارات مشتریان هستند. مدیریت زنجیره تامین با تاکید بر افزایش انطباق پذیری و انعطاف پذیری کسب و کارها و همچنین قابلیت واکنش سریع و موثر به تغییرات بازار، از عوامل اصلی بقای کسب و کارها به شمار می‌رود.

اگر شما هم می‌خواهید بدانید زنجیره تامین دقیقا چیست و چه کاربردی دارد، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.

قبل از ورود به بحث مدیریت زنجیره تامین، لازم است عبارت زنجیره تامین را تعریف کنیم.

زنجیره تامین چیست؟

زنجیره تامین (supply chain)، شبکه‌ای از فرآیندها با هدف تامین کالاها و خدمات است. این زنجیره در برگیرنده تامین کنندگان، تولید کنندگان، توزیع کنندگان و فروشندگان است که به شکل منسجم در راستای افزایش سطح رضایتمندی مشتریان همکاری می‌کنند.

مدیریت زنجیره تامین چیست؟

 

مدیریت زنجیره تامین (Supply Chain Management)، ایجاد هماهنگی در تولید، موجودی، مکان یابی و حمل و نقل میان شرکت کنندگان در یک زنجیره تامین با هدف دستیابی به بهترین ترکیب پاسخ گویی و کارایی برای موفقیت در بازار است.

در تعریفی دیگر می‌توانیم بگوییم مدیریت زنجیره تامین کاربرد مجموعه‌ای از روش‌ها برای یکپارچگی موثر و کارآمد تامین کنندگان، تولید کنندگان، انبارها و فروشندگان به منظور به حداقل رساندن هزینه‌های سیستم و تحقق نیازهای خدماتی است. به شکلی که کالاها به تعداد درست و در زمان مناسب تولید و توزیع شوند.

تاریخچه مدیریت زنجیره تامین چیست؟

 

در دهه 60 و 70 میلادی سازمان‌ها برای افزایش توان رقابتی خود تلاش می‌کردند با استانداردسازی و بهبود فرآیندهای داخلی، محصولی با کیفیت بیشتر و هزینه کمتر تولید کنند. در آن زمان تفکر غالب این بود که طراحی قوی و تولید منسجم پیش نیاز دستیابی به خواسته‌های بازار و در نتیجه کسب سهم بیشتری از بازار است. بنابراین کسب و کارها همه توان خود را بر افزایش کارایی متمرکز می‌کردند.

در دهه 80 میلادی با افزایش تنوع در الگوهای مورد انتظار مشتریان، کسب وکارها مسیر خود را به افزایش انعطاف پذیری در خط تولید و توسعه محصولات بر اساس نیازها و علایق مشتریان تغییر دادند.

در دهه 90 مدیران کسب و کارها دریافتند تنها این موارد برای ادامه حضور در بازار کافی نیست. بلکه تامین کنندگان باید موادی با بهترین کیفیت و کمترین هزینه تولید کنند. همچنین توزیع کنندگان نیز باید قادر باشند با سیاست‌های بازار ارتباط نزدیکی برقرار کنند. با این نگرش کم کم رویکرد زنجیره تامین مطرح شد و با توسعه فناوری اطلاعات، کاربرد آن در مباحث مدیریت زنجیره تامین گسترش یافت.

عوامل موثر بر زنجیره تامین چیست؟

حالا که با زنجیره تامین و تاریخچه آن آشنا شدیم، خوب است بدانیم چه عواملی در زنجیره تامین موثر است و مورد بررسی قرار می‌گیرد؟ این عوامل عبارتند از:

•  به اشتراک قرار گرفتن اطلاعات بین تولید کنندگان و مشتریان
• اهداف یکسان و هماهنگ تولید کنندگان و مشتریان
• شکل گیری اعتماد متقابل میان مشتریان و تولید کنندگان
• شراکت تولید کنندگان و مشتریان در طراحی زنجیره تامین

فرایندهای اصلی مدیریت زنجیره تامین چیست؟

مدیریت زنجیره تامین دارای 3 فرآیند عمده است. در این قسمت به معرفی و بررسی این فرآیندها می‌پردازیم.

مدیریت اطلاعات

نقش و اهمیت داده‌ها و اطلاعات در حوزه فناوری کاملا واضح و روشن است. گردش مناسب اطلاعات و همچنین انتقال صحیح آن‌ها باعث اثر بخشی بیشتر و آسان‌تر شدن مدیریت فرآیندها می‌شود. همان طور که اشاره شد در مباحث زنجیره تامین، هماهنگی در فعالیت‌ها اهمیت زیادی دارد.

مدیریت اطلاعات صحیح، هماهنگ و منسجم، هماهنگی بیشتری در زنجیره تامین ایجاد کرده و اثرات قابل توجهی در سرعت، دقت، کیفیت و سایر ابعاد داده‌ها دارد.

مدیریت لجستیک

موضوع لجستیک بخش فیزیکی زنجیره تامین را شامل می‌شود. این بخش کلیه فعالیت‌های فیزیکی از تهیه مواد اولیه تا تولید محصول نهایی (کلیه فعالیت‌های حمل و نقل، زمان بندی تولید، انبار داری و…) را در بر می‌گیرد. در واقع بخش لجستیک، محور فعالیت‌های زنجیره تامین به شمار می‌شود.

مدیریت روابط

مهم‌ترین مبحث زنجیره تامین، مدیریت روابط است مدیریت که تاثیر قابل توجهی بر همه زمینه‌های زنجیره تامین و همچنین سطح عملکرد این زنجیره دارد.

مهمترین عامل برای مدیریت موفق زنجیره تامین، ارتباط مطمئن میان شرکا در این زنجیره است. به گونه‌ای که شرکا نسبت به توانمندی‌ها و عملیات یکدیگر اعتماد متقابل داشته باشند. بنابراین می‌توان گفت در هر زنجیره تامین وجود اعتماد متقابل میان شرکا از عوامل اساسی رسیدن به موفقیت است.

گام‌های اصلی مدیریت زنجیره تامین چیست؟

مدیریت زنجیره تامین (SCM) شامل 6 گام اصلی است که در ادامه آنها را معرفی و بررسی خواهیم کرد.

برنامه ریزی

مدیران کسب و کارها باید زنجیره تامین را طراحی کرده و سپس مشخص کنند برای مفید و موثر بودن آن از کدام معیارها استفاده خواهند کرد. به بیان دیگر، آن‌ها باید منابع مورد نیاز در راستای تامین تقاضای مشتریان برای دریافت محصولات و خدمات را برنامه ریزی و مدیریت کنند.

منابع (تامین کنندگان)

کسب و کارها برای تهیه کالاها و خدمات مورد نیاز برای تولید محصولات خود باید تامین کنندگان مناسبی انتخاب کنند. پس از عقد قرارداد، مدیران زنجیره تامین از فرآیندهای این بخش، شامل سفارش، دریافت، مدیریت موجودی کالا و تایید مجوز پرداخت‌های تامین کننده استفاده می‌کنند.

ساخت و تولید

مرحله سوم، ساخت و تولیدمحصولات مورد تقاضای مشتری است. در این مرحله، محصولات طراحی، تولید، تست و بسته بندی شده و برای تحویل هماهنگ می‌شوند.

مدیران زنجیره تامین در این بخش فعالیت‌های لازم برای پذیرش مواد اولیه، تولید محصول، تست کیفیت، میزان تولید و… را مورد توجه قرار می‌دهند. اکثر سازمان‌ها و شرکت‌ها برای اطمینان از تولید محصولاتی مطابق با استانداردهای مورد قبول بازار، میزان کیفیت و میزان تولید و بهره‌وری کارگران را ارزیابی می‌کنند.

بنابراین این مرحله به عنوان متمرکزترین واحد ارزیابی زنجیره تامین در نظر گرفته می‌شود.

توزیع

این بخش شامل مراحل دریافت سفارش از مشتری، تعیین زمان تحویل، ارسال کالا، تنظیم صورتحساب و دریافت هزینه است. شرکت‌ها برای این مراحل با یکدیگر همکاری می‌کنند، بنابراین مرحله ارسال و توزیع با عنوان logistic (لجستیک) نامیده می‌شود. بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌ها بخش‌هایی از فرآیند توزیع و تحویل کالا را به سازمان‌های متخصص در این زمینه می‌سپارند.

پشتیبانی

اگر محصول ارائه شده مشکلی داشته باشد، مطابق با سفارش مشتری نباشد و… لازم است برای بررسی به انبار برگردانده شود. در اینجا، شرکت‌ها باید به درخواست مشتریان پاسخ دهند و به شکایات آن‌ها رسیدگی کنند. بنابراین تامین کننده به یک سیستم پشتیبانی پاسخگو و انعطاف پذیر برای پذیرش محصولات معیوب و ناخواسته نیاز دارد.

ارزیابی نهایی

کارایی بیشتر زنجیره تامین مستلزم نظارت بر اطلاعات و اطمینان از انطباق با تمام مقررات است. فرآیندهای این مرحله شامل امور مالی، منابع انسانی، فناوری اطلاعات، مدیریت نمونه کارها، طراحی محصول، فروش و تضمین کیفیت است.

جریان‌های مدیریت زنجیره تامین چیست؟

هدف مدیریت زنجیر تامین (SCM) فراهم کردن شرایط دسترسی به محصول از طریق تحقق کارآمد و به موقع تقاضای مشتری است. اما چگونه می‌توان این اهداف مدیریت زنجیره تامین محقق کرد؟

کاملا واضح است که مدیران کسب و کارها باید از جریان کارآمد محصولات از نقطه شروع تا نقطه مصرف مطلع باشند. به عنوان مثال، در نمودار زنجیره تامین مواد غذایی جریان دو طرفه اطلاعات میان بخش‌های مختلف زنجیره، میزان تقاضا و همچنین مشکلات زنجیره را به خوبی مشخص می‌کند. مدیران زنجیره به این داده‌ها برای تصمیم گیری مناسب در مورد اینکه چه چیزهایی را به عنوان مواد اولیه بخرند، چه محصولی تولید کنند و چه کالایی را به مشتری تحویل دهند، نیاز دارند.

سایر جریان‌ها نیز به همین اندازه مهم هستند. مثلا تامین کنندگان به جریان‌های مالی توجه زیادی دارند، چرا که می‌خواهند خیلی زود هزینه محصولات و خدماتی که ارائه داده‌اند را دریافت کنند. البته گاهی اوقات  محصولات ناقص و آسیب دیده، لازم است برای عودت، تعمیر، بازیافت و… در زنجیره تامین به عقب برگردند.

به خاطر همه این فرآیندها هر شرکت نیازمند مدیریت زنجیره تامین است تا جریان محصولات، اطلاعات، پول و… را در آن بهبود بخشیده و مدیریت کند. این موضوع به معنای شکل گرفتن طیف گسترده‌ای از مشاغل در بخش مدیریت زنجیره تامین است.

7 اصل مدیریت زنجیره تامین چیست؟

به طور کلی می‌توانیم برای مدیریت زنجیره تامین 7 اصل زیر را معرفی کنیم.

• اصل اول: تقسیم بندی مشتریان بر اساس نیاز آن‌ها
• اصل دوم: سفارشی سازی شبکه لجستیک طبق نیاز مشتریان
• اصل سوم: بررسی و ارزیابی سیگنال‌های بازار و تنظیم میزان تقاضا برای تخصیص اصولی و بهینه منابع
• اصل چهارم: ایجاد دسترسی آسان مشتری به محصول برای سرعت بخشیدن به فرآیند فروش
• اصل پنجم: مدیریت موثر منابع به منظور کاهش هزینه خرید مواد اولیه و خدمات
• اصل ششم: توسعه زنجیره تامین با استفاده از تکنولوژی روز، برای پشتیبانی از سطوح مختلف
• اصل هفتم: بررسی و ارزیابی کانال‌های عرضه برای اثر بخشی فرآیند مورد نظر و کسب موفقیت

موانع پیاده سازی سیستم مدیریت زنجیره تامین چیست؟

• مهم‌ترین مشکلی که زنجیره تامین با آن روبرو است، تعدد مراکز تصمیم گیری برای تولید، تبدیل و جریان کالا است. این موضوع نوسان تقاضا در طول زنجیره را تشدید می‌کند. هرچه از انتهای زنجیره به سمت ابتدای زنجیره (اولین تامین کننده) حرکت کنید، نوسان تقاضا تشدید خواهد شد. این پدیده را اثر «شلاق چرمی» می‌نامند. این موضوع افزایش موجودی انباشته در میان اعضا را به دنبال دارد که در نهایت باعث افزایش هزینه و قیمت نهایی کالا شده و قدرت رقابت در زنجیره را کاهش می‌دهد.
• با توجه به سال‌ها استفاده از روش‌های قدیمی و عادت به کاغذ بازی، اگر نتوانید افراد داخل سازمان را برای استفاده از سیستم‌های زنجیره تامین قانع کنید، به احتمال زیاد آن‌ها راهی برای دور زدن و استفاده نکردن از سیستم نصب شده پیدا خواهند کرد.
• پیچیدگی‌های اتوماسیون زنجیره تامین فراتر از محدوده سازمان شماست. علاوه بر اینکه کارمندان شما نیاز به تطبیق روش فعالیت خود با این سیستم دارند، کارمندان هر تامین کننده‌ای که به این شبکه می‌پیوندد نیز نیاز به تطبیق روش‌های عملکرد خود دارند. برای اینکه بتوانید رضایت شرکای زنجیره تامین را برای همکاری به دست آورید، باید بتوانید انتظارات آن‌ها را نیز برآورده کنید. به این ترتیب تمامی عناصر زنجیره تامین به سود مورد نظر خود دست پیدا می‌کنند.
• در سیستم‌های مدیریت زنجیره تامین، نحوه پردازش داده‌ها به شکل برنامه ریزی شده است. اما نرم افزار در ماه‌های اول نصب و راه اندازی، نمی‌تواند از روش کار و تاریخچه عملکرد سازمان مطلع باشد. بنابراین باید متوجه این موضوع باشید که اولین اطلاعاتی که از این سیستم‌ها دریافت می‌کنید، نیاز به بررسی و تغییر خواهد داشت.

 

و در انتها …

گفتیم سیستم مدیریت زنجیره تامین (SCM)، مجموعه‌ای از راه‌حل‌های نرم افزاری است که جریان کالاها، اطلاعات و امور مالی را به عنوان یک محصول یا خدمت از نقطه شروع تا مقصد نهایی مدیریت و نظارت می‌کند. به طور کلی در شرح وظایف مدیریت زنجیره تامین، می‌توانیم بگوییم زنجیره‌ای است که همه فعالیت‌های مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه مواد اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می‌شود.

مدیریت زنجیره تامین نوعی سیستم نرم افزاری است که تمامی بخش‌های درگیر فرآیند تولید را به صورت یکپارچه درمی‌آورد. این بخش‌ها عبارتند از خرید، انبار مواد اولیه، تولید، انبار محصولات و فروش.

زنجیره تامین، جریان اطلاعات را در میان واحدهای مختلف مدیریت کرده و به مدیران کمک می‌کند با استفاده از گزارش‌های دوره‌ای، نواقص و مشکلات زنجیره را شناسایی کنند، تخمین درستی از میزان تقاضا و فروش داشته باشند و مقدار موجودی را محاسبه کنند. همه این موارد کمک می‌کند تا زنجیره تامین به بهترین شکل عمل کرده و هزینه کل را کاهش دهد.

راز جهش صادراتی در سال 1400

 ارزش دلاری صادرات غیرنفتی ایران چگونه رشد ۴۷درصدی را در ۷ماه منتهی به مهر امسال ثبت کرد؟ بررسی جزئیات آمارهای تجاری که از سوی سازمان توسعه تجارت منتشر شده است، نشان می‌دهد صادرات غیرنفتی ایران از ۱۸میلیارد دلار در ۷ماه منتهی به مهر سال ۹۹ به بالغ بر ۲۷میلیارد دلار در مدت مشابه در سال جاری رسیده است. رصد آمارها حاکی از این است که سکوی پرش صادراتی به ترتیب ناشی از رشد صادرات در سه بخش عمده «معدن و صنایع معدنی»، «پتروشیمی و میعانات گازی» و «صنعت» هم به لحاظ وزنی و هم ارزشی است. البته مقایسه درصد تغییرات وزنی و ارزشی حاکی از این است که جهش صادرات بیش از اینکه ناشی از رشد وزنی کالاها باشد، به‌دلیل رشد ارزش دلاری کالاها است. مطابق آمارها درصد تغییرات صادرات در ۷ماه امسال نسبت به سال قبل از لحاظ دلاری در هر سه گروه اصلی بسیار فراتر از وزنی است و این موضوع نشان می دهد که افزایش قیمت‌های جهانی نیز در جهش صادراتی ایران اثرگذار بوده است.

راز جهش صادراتی کشور در سال 1400 چیست؟ جزئیات آمار صادرات غیرنفتی ایران نشان می‌دهد ارزش صادرات از 3/ 18 میلیارد دلار در هفت ماهه نخست 1399 به بیش از 27 میلیارد دلار در 7 ماهه نخست 1400 رسیده است. روندی که از رشد 47 درصدی صادرات غیرنفتی کشور در این مدت مشخص حکایت دارد.

دلیل این جهش قابل توجه به رشد صادرات سه بخش مهم صادرات کشور شامل «معدن و صنایع معدنی»، «محصولات پتروشیمی، پایه نفتی و میعانات گازی» و نیز «صنعت» برمی‌‌‌گردد که به ترتیب رشدهای 110، 50 و 24درصدی را تجربه کرده تا مجموع صادرات غیرنفتی کشور جهشی جدی را تجربه کند. از نکات جالب توجه درباره این افزایش چشمگیر رشد همزمان ارزش دلاری و حجم کالاهای صادراتی کشور است که نشان می‌دهد افزایش صادرات غیرنفتی صرفا به دلیل رشد وزن صادرات نبوده و تقاضای بالا برای محصولات پتروشیمی، فلزات اساسی، مواد معدنی و میعانات در بازار جهانی در این موضوع دخیل بوده است. وزن صادرات غیرنفتی در 7ماه‌ نخست 1400 در حالی به ورای 75 میلیون تن رسیده که 15درصد افزایش یافته و این در حالی است که ارزش دلاری کل صادرات غیرنفتی 47 درصد رشد داشته است. سال گذشته در همین مدت وزن صادرات غیرنفتی کشور به محدوده 5/ 65 میلیون تن رسیده بود که امسال 10 میلیون تن به این میزان افزوده شده است. این وضعیت به معنی رشد قابل توجه وزن کالاهایی است که در این مدت به خارج از کشور صادر شده‌‌‌اند. به نظر می‌‌‌رسد علاوه بر این رشد قیمت این کالاها در بازار جهانی نیز عمده‌‌‌ترین دلیل افزایش ارزش دلاری صادرات غیر نفتی فراتر از وزن آن در 7ماهه نخست 1400 است.

در بخش «محصولات پتروشیمی، پایه نفتی و میعانات گازی» رشد 50درصدی ارزش دلاری صادرات در حالی رقم خورده که از نظر وزنی صادرات ایران در این بخش تنها 16 درصد رشد داشته است. افزایش جهانی قیمت‌‌‌ها در این بخش احتمالا مهم‌ترین دلیل رشد ارزش صادرات کشور بوده است.

رشد 110درصدی ارزش صادرات «معدن و صنایع معدنی» در این دوره در حالی تجربه شده که از نظر وزنی، شاهد جهش 15درصدی هستیم که این جهش احتمالا به افزایش جهانی قیمت مواد و محصولات معدنی از جمله مس، آلومینیوم و فولاد مربوط است. در بخش معدن و صنایع معدنی، بخش «صنایع معدنی فلزی» ضمن کسب بالاترین رشد صادرات، بیشترین میزان صادرات را نیز تجربه کرده است. این رشته فعالیت در زیرگروه معدن و صنایع معدنی رشدی 138درصدی را تجربه کرده و کل صادرات آن در 7 ماهه اول 1400 کمی از 9/ 5میلیارد دلار بیشتر بوده است. از نظر وزن هم صادرات بخش «صنایع معدنی فلزی» با بیش از 5/ 9میلیون تن تاثیری جدی بر حوزه «معدن و صنایع معدنی» داشته است.

در بخش «کشاورزی و صنایع غذایی» هم بیشترین جهش و بالاترین رقم صادرات به رشته فعالیت «خشکبار» و «میوه و تره‌‌‌بار» مربوط بوده است. بنابر آمارهای سازمان توسعه تجارت، بخش «خشکبار» رشدی یک درصدی را تجربه کرده در حالی که بخش«میوه و تره‌‌‌بار» با صادرات 908 میلیون دلاری توانسته بالاترین میزان فروش به خریداران خارجی را طی دوره زمانی مذکور به دست آورد. طبق اعلام سازمان توسعه تجارت، وزن میوه و تره‌‌‌بار صادرشده از کشور به مقاصد خارجی در این دوره 7ماهه حدود 1/ 3 میلیون تن بوده است.

در بخش صنعت بهترین عملکرد را از نظر رشد ارزش دلاری صادرات، رشته فعالیت «ماشین‌سازی و تجهیزات» با 89درصد به خود اختصاص داده در حالی که بیشترین صادرات در بخش صنعت به رشته فعالیت «محصولات پلیمری» با 658 میلیون دلار متعلق بوده است. وزن این بخش از صادرات کشور حدود 525 هزار تن بوده است. گزارش سازمان توسعه تجارت نشان می‌دهد محصولات شیمیایی با وزنی بالغ بر یک میلیون تن بیشترین حجم از صادرات حوزه صنعت را به خود اختصاص داده است. در ادامه این گزارش، جزئیات صادرات غیرنفتی کشور به شکلی دقیق‌‌‌تر عنوان شده است.

  صادرات صنعتی  به تفکیک بخش‌ها

سهم هر یک از بخش‌‌‌های اقتصاد در ارزآوری برای کشور مشخص شد و صنعت دوره نسبتا بهتری را پشت سر گذاشت. نیم‌خیز صنعت در بخش صادرات در هفت‌ماه منتهی به مهر 1400 به افزایش 454میلیون دلاری فروش محصولات صنعتی به خریداران خارجی منجر شده است. در همین مدت، صادرات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی حدود 375میلیون دلار کم شده و فروش فرش و صنایع‌دستی هم اندکی کاهش یافته است. در عین حال، دو عامل اصلی جهش صادراتی کشور در آمار هفت‌ماهه، رشد 6/ 3میلیارد دلاری فروش معدن و صنایع معدنی در کنار رشد 9/ 4میلیارد دلاری بخش پتروشیمی، مشتقات و فرآورده‌‌‌های نفتی و میعانات بوده است. بررسی دقیق‌‌‌تر تصویر تجارت خارجی کشور در هفت‌ماه ابتدایی سال نشان می‌دهد، ایران در این دوره زمانی بیش از 27میلیارد دلار صادرات داشته که تنها حدود 9درصد آن با بخش صنعت مرتبط است. از نکات جالب توجه درباره صادرات کشور در هفت‌ماه اول 1400 سهم بیشتر ایجاد ارزش‌افزوده در دو بخش صنعت و صنایع غذایی و محصولات کشاورزی است که با سهمی کمتر از کل وزن کالاهای صادرشده، سهم بیشتری از ارز واردشده به کشور را به خود اختصاص داده‌‌‌اند. بر این مبنا از کل وزن کالاهای صادرشده در این دوره زمانی که حدود 75میلیون تن بوده است، «صنعت» و «کشاورزی و صنایع غذایی» به ترتیب سهم 3درصدی و 1/ 6درصدی داشته‌‌‌اند، اما سهمی بیشتر از ارزش دلاری صادرات به ترتیب به میزان 7/ 8درصد و 3/ 10درصد برای کشور به ارمغان آورده‌‌‌اند. این پیام به شکلی واضح نشان می‌دهد، صنعت می‌تواند با وزن کمتر در بازارهای صادراتی ارز بیشتری جذب کشور کند و تمرکز بر زنجیره ارزش‌افزوده صنعتی در داخل کشور کمک خواهد کرد تا نه‌تنها سطح کنونی صادرات کشور به‌شدت افزایش یابد، بلکه ارزش‌افزوده نازل صادرات کنونی کشور ارتقا یابد و صادرات مواد با تکنولوژی و دانش بالاتر جایگزین فروش محصولات خام، مواد اولیه و فلزات اساسی شود.

صادرات 2میلیارد و 375میلیون دلاری 10رشته فعالیت صنعتی در حالی سهم 77/ 8درصدی از کل صادرات کشور دارد که بخش صنایع غذایی و محصولات کشاورزی با صادرات 2میلیارد و 802میلیون دلار از سهم 3/ 10درصدی برخوردار است. این دو بخش به ترتیب با رشد 24درصدی و افت 12درصدی ارزش صادرات روبه‌رو شده‌‌‌اند. در عین حال، صادرات بخش معدن و صنایع معدنی با 7میلیارد و 43میلیون دلار سهم 26درصدی از کل صادرات کشور دارد که نسبت به سال قبل به لحاظ ارزش رشد 110درصدی را ثبت کرده است. در این دوره، صنایع پتروشیمی و میعانات گازی با بیش از 14میلیارد و 660میلیون دلار صادرات، سهم 54درصدی از کل فرآیند صادرات طی هفت‌ماه نخست 1400 داشته‌اند. شواهد موجود نشان می‌دهد، این بخش نسبت به هفت‌ماه مشابه سال قبل به لحاظ ارزش رشد 50درصدی داشته است. چنین جهشی از دو بخش معدن و نفت و پتروشیمی که به دلایل مختلفی رخ داده، عمدتا ناشی از وضعیتی است که در بازار جهانی نفت و کامودیتی‌‌‌ها رخ داده است. از آنجا که قیمت نفت، میعانات گازی و بسیاری از فلزات اساسی با رشد جدی روبه‌رو شده است، احتمالا خریداران خارجی با چشم‌‌‌پوشی از مساله تحریم به خریداران جدی محصولات ایران در این دو حوزه تبدیل شده‌‌‌اند.

بررسی جزئیات بیشتر گزارش سازمان توسعه تجارت نشان می‌دهد، در بخش صنعت، سه بخش «ماشین‌سازی و تجهیزات»، «شیمیایی» و «محصولات پلیمری» به ترتیب با 149 میلیون دلار، 123میلیون دلار و 54میلیون دلار، بیشترین رشد صادرات را کسب کرده‌‌‌اند. این میزان رشد صادرات که نسبت به دوره هفت‌ماهه نخست سال 1399 به دست آمده، موجب شده است تا این سه بخش در مجموع در هفت‌ماه اول امسال به سطح 317 میلیون دلار، 365 میلیون دلار و 658 میلیون دلار برسد. لوازم خانگی به عنوان یکی از صنایعی که در سال‌های اخیر رشد تولید بسیاری را تجربه کرده، در بخش صادرات عملکرد مشابه سال قبل خود را تکرار کرده و حدود 200میلیون دلار صادرات داشته است. بخش نساجی و پوشاک نیز با رشد 36میلیون دلاری توانسته است در هفت‌ماه نخست 1400، 431میلیون دلار صادرات را به ثبت برساند. از دیگر نکات مهم درباره آمار صادرات بخش صنعت کشور، رشد 8میلیون دلاری صادرات صنایع دارو بوده که مجموع صادرات این رشته فعالیت را به محدوده 54میلیون دلار رسانده است.

  جزئیات بیشتر از رشد صادرات صنعتی

بخش صنعت، 10رشته فعالیت مختلف دارد که در گزارش سازمان توسعه تجارت شامل «نساجی، پوشاک و کفش»، «لوازم خانگی»، «صنایع برق و الکترونیک»، «محصولات سلولزی»، «خودرو و نیروی محرکه»، «صنایع نوین، پیشرفته و دارو»، «ماشین‌سازی و تجهیزات»، «شیمیایی» و «محصولات پلیمری» و «سایر تولیدات صنعتی» هستند. گزارش این بخش از وزارت صنعت، معدن و تجارت گویای این نکته است که ارزش‌افزوده محصولات صنعتی صادرشده از کشور اندکی افزایش یافته است. استناد این موضوع به رشد 24درصدی ارزش دلاری صادرات صنعتی در کنار رشد 15درصدی وزن محصولات صادراتی است. اما اگر به شکل جزئی به بررسی صادرات بخش‌‌‌های مختلف صنعت بپردازیم، می‌توان شواهد بیشتری از وضعیت این حوزه مهم و توان رقابتی صنعت کشور در بازارهای جهانی یافت.

بخش پوست و چرم از جمله بخش‌‌‌های مهم صادرات صنعتی است که در هفت‌ماه نخست 1400 از نظر ارزش دلاری 81‌درصد و از نظر وزنی 75درصد افت را تجربه کرده است.

این موضوع بنا به ادعای گزارش، به علت تعطیلی کارخانه‌های تولید محصولات چرمی در دوره همه‌گیری ویروس کرونا به‌خصوص در ایتالیا، هند و ترکیه که خریداران مواد ایرانی هستند، رخ داده است. با توجه به لوکس بودن این اقلام و نیز مساله بازپرداخت ارز حاصل از صادرات، روند صادرات در سال گذشته به‌شدت کاهشی بود.

از نظر گزارش، علل کاهش صادرات کیف و کفش، نخست به بسته شدن مرزهای زمینی به دلیل شیوع ویروس کرونا در ماه‌‌‌های اخیر، دوم به بالا رفتن قیمت مواد اولیه در سال‌جاری و در نتیجه افزایش قیمت کفش و نیز درگیری‌های داخلی افغانستان رخ داده است. در بخش پوشاک هم علل کاهش صادرات، اولا به مشکلات مرتبط با قاچاق کالا که منجر به کاهش تولید می‌شود و دوم، مشکلات داخلی افغانستان و عدم‌حضور تجار افغانستانی در داخل کشور برمی‌گردد.

در توضیح علل کاهش صادرات فرش دستباف هم باید به این موضوع توجه کرد که صادرات این کالا از نظر وزنی افزایش داشته است؛ این موضوع بیانگر این مطلب است که صادرات کالاهای با ارزش پایه صادراتی کمتر اتفاق افتاده است. با توجه به لوکس بودن این کالا و مشکلات اقتصادی ناشی از ویروس کرونا سطح سلیقه بازار جهانی به سمت اقلام دارای قیمت مناسب‌‌‌تر سوق یافته است.  از جمله علل کاهش صادرات صنایع دستی هم اعمال قوانین سختگیرانه درخصوص واردات شمش طلا هنگام ثبت‌سفارش مبنی بر لزوم درج اطلاعات فروشنده خارجی شمش در سامانه بوده است. در عین حال، مسائل مربوط به بازگشت ارز و تعهدات ارزی که با توجه به قیمت بالای طلا تشدید شده، دیگر موضوعی است که در بروز وضعیت فعلی دخیل بوده است. بالابودن هزینه‌های انبارداری کالاها در گمرک هم دلیل دیگر این موضوع بوده است. در کنار تاثیر دلار بر قیمت طلا و افزایش آن در سال گذشته، فعالان صادرات شاهد افزایش صادرات مصنوعات از جنس طلا و جواهر بودند که در سال‌جاری این وضعیت به علت بالانس عرضه و تقاضا از نظر ارزش، روند کاهشی را تجربه می‌کند.  صادرات بخش شیمیایی و به طور خاص محصولات آرایشی در هفت‌ماهه سال‌جاری روند نزولی را طی کرده، به نحوی‌که به لحاظ ارزشی 17درصد و از نظر وزنی 23‌درصد کاهش صادرات داشته است. عمده کشورهای هدف صادرات طی این مدت افغانستان به ارزش 5میلیون دلار، عراق به ارزش 2میلیون دلار و پاکستان و ترکمنستان هر کدام به ارزش یک‌میلیون دلار بوده‌اند. جذابیت بازار داخل به دلیل کندی واردات محصولات مشابه خارجی و مقرون به صرفه بودن کالاهای ایرانی برای مصرف‌کنندگان ایرانی، همچنین مشکل در تامین و واردات مواد خام و اصلاح قیمت پایه صادراتی از دلایل اصلی افت صادرات محصولات آرایشی در سال گذشته بوده است.  در بخش لوازم خانگی هم با لحاظ دو بخش انرژی‌‌‌بر و غیرانرژی‌‌‌بر شاهد کاهش 4/ 2درصدی ارزش صادرات و افت 7/ 4درصدی در وزن محصولات صادرات هستیم. به طور دقیق‌‌‌تر، طی هفت‌ماه نخست سال‌جاری، در این صنعت بالغ بر 143‌هزار تن کالا به ارزش 201میلیون دلار شامل لوازم خانگی انرژی‌‌‌بر، غیرانرژی‌‌‌بر و مبلمان خانگی و اداری به خارج از کشور صادر شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، آهنگ کاهشی را تجربه کرده است.

رشد 40 درصدی صادرات غیر نفتی در سال 1400

رشد 40 درصدی صادرات غیرنفتی ایران در 11 ماهه سال 1400

صادرات غیرنفتی ایران در 11 ماهه نخست سال 1400، از منظر درآمد 40 درصد افزایش داشته و به بیش از 43.5 میلیارد دلار رسیده است.

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، طبق آمار گمرک ایران در 11 ماهه نخست سال 1400، میزان صادرات غیرنفتی ایران بیش از 43.5 میلیارد دلار و وزن اقلام صادراتی نیز 112.6 میلیون تن بوده است.

جدول 1 جزئیات آمار گمرک به تفکیک بخش‌های عمده را نشان می‌دهد. طبق این آمار، بخش «پتروشیمی و میعانات گازی» بیشترین درآمد را در بین صادرات غیرنفتی داشته و عدد 22.7 میلیارد دلاری را ثبت کردند.

همچنین ارزش صادرات بخش «معدن وصنایع معدنی» به میزان 11.5 میلیارد دلار و بخش «کشاورزی و صنایع غذایی» به میزان 4.7 میلیارد دلار بوده است که در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفتند.

جدول 1- صادرات غیرنفتی در 11 ماهه نخست 1400 و مقایشه با مدت مشابه 1399

 

نکته جالب توجه اینکه ارزش صادراتی پتروشیمی و میعانات گازی نسبت به مدت مشابه سال 1399، 43 درصد افزایش داشته است. در حوزه معدن و صنایع معدنی افزایش ارزش صادراتی 79 درصد بوده و در بخش کشاورزی ارزش صادرات ایران 15 درصد کاهش داشته است.

در مجموع صادرات غیرنفتی ایران در 11 ماهه نخست سال 1400، از منظر درآمد 40 درصد و از منظر وزنی حدود 10 درصد افزایش داشته است.

*سهم 53 درصدی پتروشیمی و میعانات گازی از صادرات غیرنفتی ایران

تصویر 1، سهم هر یک از بخش‌ها به صورت نمودار نشان داده است. طبق این تصویر پتروشیمی و میعانات گازی بیش از 50 درصد از درآمدهای صادرات غیرنفتی ایران سهم داشته‌اند.

تصویر 1

*گاز طبیعی و متانول در صدر اقلام صادراتی ایران

جدول 2 عمده اقلام صادرات غیرنفتی ایران را طبق گزارش گمرک ایران نشان می‌دهد. طبق این آمار، گاز طبیعی با ارزش صادراتی 4.8 میلیارد دلار در رتبه اول قرار گرفته است و بعد از آن متانول با عددی نزدیک به 2 میلیارد دلار بیشترین ارزش صادراتی را داشته است.

جدول 2

 

نکته جالب توجه درباره این جدول، کاهش 74 درصدی صادرات بنزین در سال 1400 بوده است. واکسیناسیون گسترده و کاهش محدودیت‌های کرونایی باعث شد که مصرف بنزین در ایران افزایش چشمگیری پیدا کند و رکورد مصرف 131 میلیون لیتر در یک روز شکسته شود، درحالیکه میزان تولید بنزین در ایران روزانه 105 میلیون لیتر است.

در نتیجه افزایش مصرف بنزین در داخل کشور باعث کاهش صادرات بنزین ایران و درآمدهای حاصله از آن شده است.

* چین مهم‌ترین مقصد اقلام صادراتی ایران

در جدول 3 مهم‌ترین بازارهای هدف کالاهای ایران در 11 ماهه نخست سال 1400 آورده شده است که چین با ارزش صادراتی 12.6 میلیارد دلار بزرگترین واردکننده کالاهای ایرانی است. ارزش صادرات ایران به چین در سال 1400 نسبت به سال 1399، 56 درصد رشد داشته است.

بعد از چین، کشور عراق، ترکیه و امارات با 8.2، 5.6 و 4.2 میلیارد دلار در جایگاه دوم تا چهارم قرار دارند.

همچنین ارزش صادرات کالاهای ایرانی به روسیه در 11 ماهه نخست 1400 حدود 540 میلیون دلار بوده است که هر چند 20 درصد رشد داشته است اما همچنان با توجه به ظرفیت‌های مشترک دو کشور عدد کوچکی محسوب می‌شود.

جدول 3

 

طبق گزارش کمرگ ایران، 10 کشور نخست صادراتی 86 درصد سهم ارزشی از کل صادرات را به خود اختصاص داده‌اند.

 

بررسی اهداف اجرایی برنامه میان‌مدت راه‌آهن

◄ نقش حمل ریلی چند وجهی در کاهش هزینه‌های لجستیکی

در راه آهن ایران بسیاری از اصول لجستیکی و مزایای حمل ریلی به درستی شناخته شده نیست. بنابراین حجم زیادی از سرمایه گذاری ها دقیقاً برای رفع نقائص و ضعف های اصلی و همچنین بهبود مزایای ریلی صرف نمی‌شود.

 

 سهم هزینه‌های حمل و نقل در لجستیک

 

مطلب قابل ملاحظه این است که سهم هزینه‌ حمل و نقل از کل هزینه‌های لجستیک چه میزان است؟ در نمودار زیر سهم تقریبی انواع هزینه‌‌های حمل ونقل نشان داده شده است. البته برمبنای محل، حجم و سطح لجستیک این سهم کاملاً متفاوت می‌باشد. در‌ اینجا سهم هزینه‌ حمل و نقل شامل مجموعه‌ای از هزینه‌های توزیع است و سهم سنگین هزینه‌های انبارداری، بسته بندی، حسابداری انبار، اموال  و مدیریت سفارش ها (inventory) جداگانه تعیین شده است.

در نمودار زیر 2 نوع هزینه‌های لجستیکی یعنی هزینه‌های حمل ریلی ترکیبی در برابر هزینه‌های انبارداری، بسته بندی، حسابداری انبار و اموال  و مدیریت تدارکات و ثبت سفارش ها (inventory) نشان داده شده است. بدین ترتیب که از شروع حمل ترکیبی، هر چه سهم حمل ریلی چند وجهی بیشتر شود، هزینه‌‌های حمل و نقل کمتر و در مقابل هزینه‌های انبارداری، بسته بندی، حسابداری انبار و اموال  و مدیریت تدارکات و ثبت سفارش ها بیشتر می‌شود. ضمن اینکه با این روند کل هزینه های لجستیکی هم با شیب ملایمی تنزل پیدا می‌کند. نقطه‌ بهینه سهم حمل ریلی چند وجهی در سطح 70 در صد است که در این نقطه کل هزینه‌های  لجستیکی در حداقل نگه داشته ‌می‌شود. از این پس هر چه سهم ریلی زیادتر شود، نتیجه ی عکس حاصل می گردد و بر هزینه های لجستیک افزوده می شود. امروزه در سطح جهان‌، عملاً میانگین سهم ریلی حدود 30 درصد است و لذا در سطح  بهینه نیست.

نکته‌ای که در‌این نمودار نهفته است، نقش بسیار ارزنده‌ حمل ریلی چند وجهی در کاهش هزینه‌های لجستیکی است، که به لحاظ نظری و عملی در کشور ما مغفول مانده است. سهم حمل ریلی چند وجهی از کل حمل و نقل زمینی بسیار ناچیز است.

در شکل زیر که نمایانگر فرایندهای یک زنجیره‌ تأمین است، در سه حوزه‌ تولیدکنندگان (یا توزیع‌کنندگان)-  تأمین کنندگان- مشتریان، نقش پر رنگ عامل حمل و نقل (در 2 مرحله) و همچنین عامل انبارداری، بسته بندی، حسابداری انبار و اموال و مدیریت تدارکات و سفارش ها (inventory) در سه مرحله‌ متفاوت نشان داده شده است. تولید کنندگان در نقش مشتریان برای تأمین کنندگان عمل کرده و مواد اولیه و قطعات را از آنها خریداری می کنند. در عین حال به عنوان توزیع کنندگان به مشتریان خود (اعم از عمده و خرده فروشان)، کالاهای تکمیل شده و خدمات عرضه می‌‌نمایند. از طرف دیگر جریان امور سفارش ها (orders)، در جهت عکس فرایند حرکت کالا انجام می پذیرد. در واقع امور سفارش ها در مرحله‌ قبل از عملیات حمل و نقل شروع می‌شود. ‌این 2 فرایند (امور سفارش‌ها و حمل و نقل) در هر 2 حوزه‌ جداگانه (یعنی تأمین کنندگان و مشتریان) وارد عمل می‌گردند.

 

 

در نمودار زیر، میانگین کرایه‌های حمل بار توسط شیوه‌های مختلف بر حسب تن- کیلومتر نشان داده شده است. این کرایه های حمل نسبی است و با توجه به شرایط هر کشور یا منطقه تا حدی تغییر می یابد، با این وجود میزان تغییرات به گونه ای نیست که نتیجه گیری را دگرگون سازد. میانگین کرایه‌ حمل و نقل های دریایی، ریلی، جاده‌ای و هوایی به ترتیب: یک، 2 ، 27 و 80 سنت می‌باشد. به همین دلیل نزدیک به 90 درصد بارهایی که مدت زمان حمل برایشان از اهمیت زیادی برخوردار نیست، با کشتی حمل می‌گردند. راه آهن نیز به لحاظ قیمت بسیار رقابتی است، ولی در زمینه‌ ضعف های بنیادین محدودیت شبکه،  درب به درب نبودن و کندی حمل، همچنان معضل وجود دارد.

تعرفه‌ حمل بار به مجموعه‌ای از عوامل گوناگون از جمله نوع شیوه‌ حمل، ظرفیت و سرعت حمل، سطح کیفی خدمات و میزان قابلیت اعتماد وابسته است. هواپیما دارای سریعترین، کم ظرفیت ترین و بالاترین تعرفه‌ حمل است و در مقابل حمل دریایی کندترین، پرظرفیت ترین و کمترین تعرفه‌ حمل را دارد. در حمل بین قاره‌ای، فعلاً‌ این 2 شیوه‌ حمل مزبور پیشتاز هستند و کالاها بر اساس 2 عامل کلیدی ارزش فروش و حساسیت زمانی، به وسیله‌ یکی از‌ این 2 حمل می‌شوند. ولی امروزه حمل ریلی با موفقیت در حال ورود به حوزه‌ رقابت ‌این 2 شیوه‌ حمل در مسافات بسیار طولانی است.

نکات مورد توجه در حمل و نقل و لجستیک صادراتی

چه نکاتی را در هنگام انتقال کالا بایستی در نظر داشته باشید. رعایت نکات مختلف در حمل کالا به حذف ارزش دارایی شما کمک می کند. شما باید در هنگام ارسال کالا ریسک های حل و نقل را به خوبی تحلیل و متصدی حمل خوبی را انتخاب کرده باشید. در این بخش اطلاعات کاملی در خصوص موارد زیر ارائه می شود:

 

چک لیست حمل‌ و نقل و لجستیک
 

ایجاد یک رابطه با  متصدی حمل‌ ونقل خوب، نقش کلیدی برای ایجاد تجارت شما دارد.

آموختن شرایط اینکو ترمز (Incoterms) برای تجارت خارجی بسیار مهم است. شرایط تجارت بین المللی برای روش محاسبه و اعلام قیمت‌ها برای تحویل کالا، حیاتی است.

از مجموعه‌ای از گزینه‌های لجستیک در دسترس ، مطلع باشید.

با زمان‌های ترابری ، مسیرها و وضعیت‌ها آشنا شوید ، بنابراین قادر خواهید بود طیف وسیعی از گزینه‌ها را برای خریداران خود فراهم نمایید.

مستندسازی یا ارائه اسناد و مدارک دقیق دارای اهمیت است.

حمل و نقل و لجستیک محصولات شما در خارج از کشور

برای صادرات کالا ، حمل‌ و نقل مؤثر و رقابتی محصولات شما به بازارهای خارجی بسیار مهم است. هرچند استفاده از یک متصدی حمل‌ و نقل خوب بسیار مؤثر است اما لازم است که مبانی شرایط ترابری ، قیمت گذاری و مستندسازی را نیز به خوبی بشناسید.

فرآیند حمل‌ و نقل و تحویل خدمات را از کجا شروع کنم؟

استفاده از یک واسطه امور گمرکی (custom broker) و متصدی حمل‌ و نقل (Freight forwarder) و لجستیک خوب ، مناسب‌ترین راه برای حمل کالا های شما است. این شرکت‌ها ، دارای تخصص در زمینهٔ ارائه اسناد و مدارک ، مذاکرات نرخ حمل‌ و نقل و پیدا کردن ارزان‌ ترین راه برای رسیدن محصول شما به خریداران هستند.

ممکن است محصول شما فقط مناسب ترابری اقیانوسی یا حمل‌ و نقل هوایی باشد. درک اصول اساسی حمل‌ و نقل دریایی و هوایی دارای اهمیت است زیرا نرخ‌ ها ممکن است در زمان ارائه ظرفیت‌ های جدید در مسیرهای تجاری و زمان ارائه خدمات بازارهای جدید ، تغییر کند.

شرایط ترابری چیست؟

حمل‌ و نقل دریایی و هوایی دارای مجموعه منظمی از دستورالعمل‌ ها است که نیاز به مطالعه دقیق دارند. یک نقطه شروع خوب این است که آنچه را که به‌ عنوان شرایط اینکوترمز ( شرایط تجاری بین‌ المللی ) شناخته می‌شود را یاد بگیرند. اینکوترمز در سال ۱۹۳۶ معرفی‌ شده و از آن زمان اصلاح‌ شده است، شرایط اینکوترمز برای حمل‌ و نقل کالا و پرداخت کالا های حمل شده بین المللی بسیار مهم و دارای تعاریف دقیقی است. برای مطالعه و بررسی انواع شرایط و ترم های حمل اینکوترمز به بخش مرتبط در بخش آموزش صادرات مراجعه نمایید.

اعتبارنامه ( اعتبار اسنادی ) (L/C) یک فرم معمول پرداخت شناخته‌ شده به‌ عنوان یک روش پرداخت است که توسط خریدار تعیین می‌شود. اعتبارنامه ها ، پرداخت به فروشنده را تضمین کرده و تمام شرایط سندی پرداخت را فراهم می‌کنند. بانکداران شما اطلاعات دقیقی را در این زمینه به شما ارائه می‌دهند که برای هر صادر کننده ضروری است. البته در حال حاضر به علت تحرمی های بانکی این روش در ایران چندان کاربردی ندارد (۹۸۰۸۱۳).اگر در رابطه با انواع روشهای پرداخت ومزایای هرکدام نیازمندی بررسی و مطالعه بیشتر هستید لطفا بخش مرتبط با انواع روش های پرداخت بین المللی را مطالعه فرمایید.

اتاق بازرگانی بین المللی ( ICC ) دارای اطلاعات دقیق در مورد اینکوترم‌ ها ( شرایط تجارت بین‌ المللی ) است.

چگونه برای بهترین نرخ حمل‌ و نقل محموله‌ ی خود وارد مذاکره شویم

متصدی حمل و نقل و لجستیک طیفی از گزینه‌ها را برای پیدا کردن مناسب‌ ترین نرخ ها به شما ارائه می‌دهد، با این‌ حال، با آشنایی با بازارهای حمل‌ و نقل ، قادر به کسب رقابتی‌ ترین نرخ‌ ها خواهید بود.

خریدار محصولات شما در خارج از کشور، اغلب برترین گزینه را از میان فروشندگان، انتخاب می‌کند و این موضوع به‌ آسان بودن ترخیص کالا از گمرک ، بندر یا فراوانی و قابلیت اطمینان کشتیرانی بستگی دارد. انتقال به کشتی یا دیگر وسیله نقلیه ، یکی از نکات محهم در حمل از طریق خطوط کشتیرانی است.

بندرهای « هاب » مانند سنگاپور ، هنگ‌ کنگ و دبی محموله‌ های کانتینری را توسط کشتی‌ های فیدر ( feeder) به بندر های دیگر توزیع می‌کنند. با این‌ وجود اطمینان حاصل کنید که هاب حمل‌ و نقل و انتقال به کشتی، دارای فرآیند کارآمد و مؤثر باشد و بارگیری شما دچار تأخیر نمی‌شود.

اکثر متصدیان حمل‌ و نقل دارای ظرفیت مشخص هستند و مقادیر نرخ حمل‌ و نقل با حامل‌های دریایی و هوایی تعیین شده است. در نتیجه نکته مهم، تعیین یک متصدی حمل‌ و نقل برای فراهم کردن نیازهای کسب‌ و کار شما است ، هم در مقیاس عملیاتی و هم پوشش جغرافیایی .

آیا اسناد صادراتی پیچیده هستند

آماده‌ سازی دقیق اسناد تجاری برای جلوگیری از تأخیر در ترخیص کالا از گمرک در بندر ترخیص و همچنین برای مطابقت با اعتبارنامه‌ های اسنادی که عباراتی مانند توضیحات دقیق محصول (precise product descriptions)، فهرست‌ عدل بندی (packing list) و گواهینامه‌ هایی ازجمله گواهی‌ های قرنطینه (quarantine certificate) و گواهی‌ مبدأ (certificate of origin) را مشخص می‌کنند، ضروری است. هرچند اسناد الکترونیکی باعث ساده‌ تر شدن یک فرآیند پیچیده شده‌اند ، اما اشتباهات می‌تواند برایتان گران تمام شوند. ضروری است که فرایند مستند سازی صادرات را درک کرده و اطمینان حاصل کنیم که آماده‌ سازی اسناد با دقت موشکافانه‌ای انجام می‌شود.

چگونه می‌توانم به عوارض و مالیات‌های قابل‌ اجرا در یک بازار خارجی پی ببرم

برای جستجوی تعرفه‌های واردات ( تعرفه گمرکی )، بر اساس کد سیستم هماهنگ توصیف و کدگذاری کالا (HS ) نیاز به مراجعه به وب‌ سایت سازمان تجارت جهانی دارید. اگر کد طبقه کالا خوبی یا همان HS را ندارید، می‌توانید به مشاوران ترخیص گمرکی و مشاوران صادرات و واردات مراجعه نمایید.

متصدی حمل‌ و نقل شما ممکن است قادر به کمک برای یافتن عوارض و مالیات‌ های قابل‌ اجرا در بازارهای خارج از کشور باشد.

پرتال آیکسپورت ، اطلاعات تعرفه‌ ای در مورد  کشورهای عراق، افغانستان، عمان، ترکیه، روسیه را تهیه کرده است و در بخش مرتبط ارائه داده است. داده‌های تعرفه در خصوص سایر بازارها و کشورها به این پورتال افزوده می‌شود.

شما همچنین می‌توانید آمار صادرات و واردات برای یک محصول خاص را با استفاده از HS در گمرک ایران بررسی و مطالعه نمایید. یا به بخش تحلیل کالا در سایت آیکسپورت مراجعه نمایید.

موافقت نامه های تجارت آزاد که توسط ایران امضا شده ، تعرفه‌های ترجیحی برای صادرکنندگان ایرانی در بازارهای مشخص را ارائه می‌دهد.
وزارت صنعت معدن و تجارت ، متن کامل و اسناد مرتبط با موافقت‌ نامه های تجارت آزاد ایران را منتشر می‌کند. همچنین برای مشاهده لیست این موافقت نامه ها به بخش موافقتنامه های تجارجی مراجعه نمایید.

یافتن یک متصدی حمل‌ و نقل و لجستیک

یادگیری در مورد حمل‌ و نقل دریایی را از کجا شروع کنم

شبکه انجمن حمل و نقل و لجستیک ایران لیست کاملی از شرکتهای ایرانی متصدی حمل و شرکتهای کشتیرانی و هواپیمایی و … مستقر در ایران را در اختیار دارد.برای اطلاعات در مورد خدمات ، وب‌ سایت‌ انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل بین المللی را بررسی کنید.

انجمن لجستیک ایران  توضیحات و اطلاعات مفیدی در زمینهٔ لجستیک فراهم می‌کند.

همچنین در بخش دانستنی های تجاری اطلاعات کاملی در این خصوص ارائه شده است.

چگونه در مورد رویه های صادرات و اسناد آن بیشتر بدانم؟

سازمان توسعه تجارت ایران برنامه‌های آموزشی عملی را برای شرکت‌ های ایرانی و خارج از ایران فراهم می‌کند که در طی سال‌ها مهارت‌هایی را به هزاران وارد کننده و صادر کننده آموزش می‌دهد.

چه اینکه تازه برای شروع سفر تجاری بین‌ المللی خود اقدام کرده‌اید یا یک صادر کننده قدیمی هستید ، مسیری از برنامه‌ ها و خدمات برای کمک به توسعه مهارت‌ ها و دانش شما وجود دارد.